«Il terratsch dovra in’urella per sa revegnir»
La chalira e sitgira da la stad actuala procuran per problems e sfidas en l’agricultura en il Grischun. Er il pur Gian Risch Tscharner dad Alvagni ha gì blera lavur e fa quitads per ses futur.
Per part han alps stuì vegnir stgargiadas marcantamain pli baud ch’auters onns, perquai che las pastgiras èn uschè sitgas ch’i na crescha betg avunda pavel per ils animals. Era giu en las vals cumbattan las puras ed ils purs cun la mancanza da pavel e la sitgira dals ers.
L’indriz d’aua curra di e notg
En il manaschi da la famiglia Tscharner ad Alvagni lavuran actualmain Gian Risch Tscharner, ses geniturs, ses frar e dus emprendists. Els cultiveschan tranter auter var 2,5 hectaras tirc, quai munta ad ina cumpart d’enturn 5 % dal entir manaschi biologic. Dapi dus mais è l’indriz per dar aua als ers da tirc en funcziun di e notg. Per cletg portia la funtauna datiers dals ers avunda aua per insumma pudair pussibilitar quai, di il pur Gian Risch Tscharner, uschiglio na fiss il tirc strusch creschì uschè bain: «In problem en connex cun il bagnar è che l’aua è fraida. Quai è sco in schoc per la planta. Ella n’ha quai betg uschè gugent e na crescha tras quai betg uschè bain sco sch’ella vess survegnì plievgia.»
Gronda differenza tranter ils ers
Malgrà l’aua fraida saja el pli u main cuntent cun il tirc da quest onn, dentant saja da metter en dumonda, sche quai haja insumma rendì da bagnar, perquai ch’i haja duvrà ina massa forza electrica ed uras da lavur per tgirar e posiziunar l’indriz per dar aua.
In toc da la via giu, sa chatta in er da tirc d’in auter pur che n’ha betg bagnà las plantas. La differenza da questas plantas cumpareglià cun quellas da la famiglia Tscharner è gronda: Il tirc è qua è creschì be var 1,5 meters aut e la figlia è per part brina u rodlada en.
Purtar animals en mazlaria
La lavur en connex cun dar aua al tirc è ina chaussa, ma tge che fa ils pli gronds quitads a Gian Risch Tscharner è la mancanza da pavel per las vatgas. Ellas fan numnadamain ora la cumpart la pli gronda dal manaschi cun 60 vatgas da latg ed intginas vatgas mamma. Perquai ch’ils prads na portan quest onn betg avunda erva per pascular las vatgas e far fain, stoppia ins cumprar vitiers fain. E quai custa actualmain extraordinari bler, perquai che l’entira Europa patescha d’ina stgarsezza da fain. Uschia na resta a la famiglia Tscharner nagut auter che reducir il dumber da vatgas. Quantas precis che ston vegnir purtadas en mazlaria, na saja per els actualmain anc betg cler. Ma cler è per Gian Risch Tscharner: «Mazzar vatgas fa mal, perquai ch’ellas creschan al cor.»
Quitads per il futur
«Il terratsch è in esser vivent. Sche quel patescha, è quai sco ina blessura. El dovra in’urella per sa revegnir, in onn segir, sche betg dus», declera il pur vers RTR. En connex cun questa stad fa el era quitads per il futur. Lez dependia era da l’enviern proxim. El speria ussa fermamain ch’i dettia blera naiv, per che las funtaunas enturn Alvagni vegnian emplenidas cun avunda aua, uschia ch’ins possia tut tenor era durant ina proxima sitgira bagnar intgins ers.
Gust da leger dapli?