Jacques Guidon fo aunch’adüna teater
La Chesa Gregori a Zuoz es gnida restoreda düraunt ils ultims 10 ans ed evra uossa las portas per cultura. Quist’eivna vain ütiliso il talvo scu palc per ün teater da sot. La FMR ho pudieu der ün sguard davous las culissas dal töch ‹Hinterbergen› chi ho festagio quista gövgia la premiera. Il töch sül nouv palc a Zuoz es dedicho al pittur e scriptur Jacques Guidon barmör chi festagess quista sted sieu 95evel anniversari.
Düraunt ils ultims ans d’eira la Chesa Gregori – fabricheda da l’an 1551 – pütost be culissa pel minz istoric da la vschinauncha da Zuoz. La chesa engiadinaisa es gnida renoveda e restoreda düraunt ils ultims ans da fuond sü. Cun ün teater da sot ed ün’exposiziun evra la Chesa Gregori uossa sias portas ad ün public pü vast. L’inauguraziun da la dmura veglia scu palc e lö d’inscunter culturel a Zuoz vain insceneda quist dis in algordanza al pittur e scriptur Jacques Guidon (1931 – 2021). Chi chi cugnuschaiva il satiriker e spiert critic – cha Jacques Guidon d’eira eir traunter oter – a quella u quel pera forsa cha Jaques Guidon fatscha aunch’adüna teater.
Ün lö per spiert culturel
Seguond l’architecta Carmen Gasser Derungs es «la Chesa Gregori üna perdütta unica da la cultura da fabricher». Fich d’inrer as chatta hozindi auncha chesas engiadinaisas veglias da passa 450 ans chi sun a l’intern mantgnidas i’l stedi originel uschè scu quista. Cha’l nouv proprietari saja üna fundaziun da famiglia chi metta a disposiziun la chesa per cultura. Pel mumaint «pruvains oura differents formats ed ans avicinains al scopo da la fundaziun», scu p.ex. cul töch da teater da l’ensemble Läser&Bärtsch e cun ün’exposiziun accumpagnanta chi vain musseda quist dis.
Il seguond plaun dess gnir miss a disposiziun scu residenza temporara per artistas ed artists. Uscheja dess la veglia dmura «as aviciner pass per pass a sieu destin e dvanter lö d’inscunter culturel», disch Carmen Gasser Derungs. Quists dis es il talvo palc per il spiert e per ils spierts da Jacques Guidon.
Las figüras da teater haun inspiro il töch
Jacques Guidon d’eira ün artist multifar: cuntschaint scu pittur e scriptur, ma eir scu satiriker. Scu anteriur magister e scriptur da töchs da teater ho’l eir disegno skizzas per figüras u rollas da divers teaters. La redschissura dal töch cun titel ‹Hinterbergen› Riikka Läser ho dalum «chatto ün barat cul spiert da Jacques Guidon e trats cumünaivels» cur ch’ella ho vis quellas figüras. Eir sch’ella nun ho cugnuschieu l’artist persunelmaing, ho’la dalum inclet e chatto ün barat cun l’hom da teater barmör. Ella es gnida dumandeda da Silvia Stulz-Zindel, chi s’occupa dal relasch d’art da l’artist illa gallaria La Suosta a Madulain, da «fer qualchosa in algordanza a Jacques Guidon». Cullas skizzas per töchs da teater alura es la redschissura ida zieva als stizis, impustüt eir discurrind cun persunas chi l’haun cugnuschieu. Cur ch’ella d’eira in tschercha dad ün lö chi s’afo scu palc pel töch ed ho alura udieu ün concert cun Astrid Alexandre aint illa Chesa Gregori hegia ella «dalum savieu, cha ün töch in algordanza a Jacques Guidon vulessi fer aintacò».
Cuntaisas chi rimbomban aunch’hoz
Ün purtret dad ün artist as po pender vi d’üna paraid, dad ün töch da teater do que forsa ün video. Ma la dumanda es: Che resta inavous dad ün artist u da si’art? E cun quista dumanda maina l’ensemble tres la saira: «Che decider illa vita; ir u rester, cumbatter u lascher?» Que sun dumandas chi rimbomban sül palc. Dumandas chi resunan optimelmaing illa Chesa Gregori, chi’d es svessa ün monumaint chi rimbomba illa müraglia l’istorgia da generaziuns dad abitants.
Jacques Guidon es sto eir ün dals fundatuors dal magazin satiric «Il Chardun» e s’ho eir suvaunz exprimieu criticamaing. A rimbomban dunque eir sias cuntaisas aint illa müraglia quists dis a Zuoz ed a nun es ün per cas cha’l simbol da resistenza vain insceno cun «quel tschirescher, chi nu laschaiva ir a Jacques Guidon», uschè la redschissura.
Spiritus rector Jacques Guidon
Tres il suler mainan las ouvras sün plakats «figüras» a las spectaturas ed ils spectatuors aint il talvo e sül palc dal töch da teater – scu pü bod ils chars da fain tres üna chesa engiadinaisa. Sül prüm plaun as po vzair films documentars davart l’artist ed in murütsch sieus «spierts». Silvia Stulz-Zindel disch cha i’l relasch dal pittur as rechattan püs «spierts» – scu cha’l pittur numnaiva quistas ouvras pütöst s-chüras chi al «visitaivan la not» e ch’el pittüraiva vi pel di. Che lö s’adattess meglder per ouvras da quist gener dad ün pittur scu ün murütsch vegl dad üna chesa engiadinaisa?
Il spiert da Jacques Guidon nu vain dimena be in vita sül palc aint il talvo da la Chesa Gregori quists dis. Scu palantins turmaintan ils spierts giò in murütsch düraunt l’exposiziun aunch’hoz ils giasts e sül plaun sura as po vzair l’ouvra da culur bain cuntschainta al public. «Tuot in tuot es quist proget cun exposiziun e nos töch da teater suto – precis in quista chesa – üna resposta viva a l’ouvra da Jacques Guidon», disch Riikka Läser.
Ulteriuras rapreschantaziuns dal teater da sot ‹Hinterbergen› cun musica dad Astrid Alexandre e sot da Bonnie Paskas, Riikka Läser ed Ivo Bärtsch haun lö ils 22 e 23 avuost a las 17.00; ils 27, 28 e 29 avuost, adüna a las 20.00 ed ils 1. settember illa Postremise a Cuira. L’exposiziun accumpagnanta cul titul ‹Wandel hinter den Bergen› es avierta düraunt ils dis da las rapreschantaziuns. Dapü suot www.chesagregori.ch u www.lasuosta.ch.
Gust da leger dapli?