«La via es statta üna lunga per dvantar quai cha nus eschan hoz»
Prosma sonda daja gronda festa i’l Hotel Scuol Palace. Il motiv: La Scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair festagia seis 50avel giubileum. Quai chi ha cumanzà üna jada pitschen, s’ha intant sviluppà ad ün’instituziun indispensabla per la regiun. In occasiun dal giubileum ha la FMR discurrü cul mainascoula, Roberto Donchi, e dat ün sguard inavo ed inavant.
Dal 1976 – e davo grondas staintas e lavur da pionier – es la Scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair gnüda fundada. Quai chi ha cumanzà a seis temp cun ün cuors fundamental e 67 uffants, s’ha 50 ons plü tard sviluppà ad ün’instituziun indispensabla per tuot la regiun. Intant nempe strasunan suns e tuns da raduond 500 scolaras e scolars, e 24 persunas d’instrucziun. Da la flöta da bloc e ghitarra, a la gïa, fin a l’orgel, instrumaints da percussiun e chant – da musica populara e classica, a jazz, pop e rock.
In vista a la festa da giubileum, prosma sonda ils 29 avuost 2026 (guarda boxa), ha la FMR discurrü cul manader da la scoula da musica, Roberto Donchi (53) da Mals i’l Tirol dal Süd. Il magister d’instrumaints da tola dà aint fingià daspö il 1996 il tun in scoula. Il prüm sco persuna d’instrucziun e daspö il 2006 eir amo sco mainascoula.
FMR: Il prüm: Cordialas gratulaziuns a la scoula da musica per seis giubileum da 50 ons ed ad El persunalmaing, per 30 ons sco persuna d’instrucziun e 20 ons sco mainascoula.
Roberto Donchi: (ria) Grazcha fichun!
Cumanzà ha tuot sco giuvnot da 23 ons. Intant s’ingascha El daspö divers ons eir sco dirigent da la Musica Concordia Müstair ed ha perfin imprais rumantsch. Daplü dimena co be ün ingaschamaint professiunal?
La regiun e seis abitants am stan a cour. I’s pudess bod dir cha mia relaziun cull’Engiadina Bassa e la Val Müstair es plü profuonda co quella culla regiun ingio ch’eu sun da chasa. Ed eu m’algord amo precis vi dal prüm inscunter culs respunsabels da la scoula da quella jada sülla Norbertshöhe a Danuder. Eu vaiva serrà giò güsta frais-ch meis stüdi da musica, instruiva fingià pro nus quia illa regiun, e la Scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair d’eira in tschercha dad ün successur per l’instrucziun da la musica da tola. I d’eira ün sigl ill’aua fraida. Magisters dal Tirol dal Süd ch’instruivan in Svizra nu daiva quella jada nempe amo ingüns – o almain a mai nu d’eiran cuntschaints tals. L’inscunter es stat però uschè agreabel e cordial ch’eu n’ha pensà: Provain e guardain üna jada che chi vain landroura. Ed uossa sun passats 30 ons.
30 ons ingio chi’s varà müdà üna pruna?
Avant 30 ons s’instruiva per exaimpel amo pro’ls uffants a chasa per part. Üna gronda differenza invers il Tirol dal Süd. Là d’eira la scoula da musica fingià da quel temp üna sort instituziun cun structuras plü professiunalas. La via es statta üna lunga per surgnir recugnuschentscha ed eir il sustegn finanzial necessari per pudair dvantar quai cha nus eschan hoz. Nempe üna scoula da musica inragischada illa regiun, cun üna sporta vasta e moderna ed üna magistraglia ingaschada e multifaria. Saja quai cun persunas dal Tirol dal Süd, dal rest da l’Italia, dal Tirol dal Nord obain lura – e per furtüna – intant eir singulas persunas d’instrucziun indigenas. Quist masdügl cultural e musical ans permetta intant da pudair realisar bels e buns progets ed ideas.
«Passà – preschaint – avegnir»
Suot quist motto – e sper plüssas occurrenzas e concertins dürant tuot il decuors da l’on – festagia la Scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair seis anniversari da 50 ons cun üna gronda festa da giubileum. Quella ha lö prosma sonda, ils 29 avuost 2026 a partir da las 15.00 i’l Hotel Scuol Palace. Sper il grond viva, spetta a tuot ils preschaints ün program musical varià. Quai cun plüs pitschens concerts tanter oter da las persunas d’instrucziun, sco eir dad anteriuras scolaras e scolars da la scoula da musica. Sco per exaimpel: Cinzia Regensburger, Braida Janett, Mischa Weiss, Flurina e Janic Sarott e la fuormaziun Mi’Amia. (fmr/dm)
Cun üna sporta chi’d es creschüda cuntinuadamaing saran però eir creschüdas las sfidas?
Quai es schon uschea. Cun üna sporta plü variada es la schelta per imprender differents instrumaints gnüda blerun plü vasta. E cun quai crescha forsa eir la difficultà da scolar ad uffants a maniera intenziunada per las societats da musica in cumün. Però da tschella vart esa eir da pudair remarchar cha minch’uffant dess bain avair la pussibiltà da pudair imprender quel instrumaint ch’el o ch’ella giavüscha?
Cul privel però cha quista problematica culla mancanza da musicantas e musicants giuvens illas societats s’intensivescha in vista al svilup demografic?
La problematica illas societats cun mancanza da musicantas e musicants giuvens ed eir da dirigents fa natüralmaing eir a mai gronds pissers. Dal rest ha eir il Tirol dal Süd similas sfidas – sainza cha nus vain plü pacs uffants illa regiun – ün fat chi’m fa star ourdvart stut. Nus badain però il svilup demografic quia pro nus fich ferm. Las classas vegnan plü pitschnas e cun quai as sbassan eir ils pensums per la magistraglia. Nus vain per exaimpel – causa mancanza da scolaras e scolars – eir stuvü relaschar singulas persunas d’instrucziun i’l passà. Ed eir la tschercha da successiuns pels pensums vain vieplü difficila. Causa cha nus vivain in üna regiun cun pajas plü bassas in confrunt cun otras regiuns, as diminuischa eir l’attractività sco lö lavur. Da lavurar cumplain sco magister da musica e viver quia illa regiun nun es nempe pussibel pro nus in Engiadina Bassa. Quia douvra in avegnir in mincha cas adattamaints.
Uschea cha tuot nu glüscha be in or dond ün sguard inavo ed impustüt eir inavant?
Il plaschair per tuot quai chi’d es gnü ragiunt dominescha natüralmaing. Ed eu m’allegr fich da pudair festagiar prosma sonda insembel cun tuottas e tuots chi han cumbattü per nossa scoula da musica e s’han ingaschats cun corp ed orma i’ls ultims 50 ons. Surtuot perquai cha bleras da quellas persunas sun amo tanter da nus ed han eir merità üna tala festa. E dürant ils prossems ons dovrain nus simplamaing bunas decisiuns a favur d’üna buna fuormaziun musicala. Quia nu’s tratta insomma na be da la promoziun da talents, eir scha nus eschan s’inclegia fich superbis da tuot quellas e quels chi han inchaminà üna carriera professiunala. Tant sco la promoziun da sport, es nempe eir la promoziun da musica importanta ed indispensabla pel svilup da minch’uffant. E da pudair spordscher quist’offerta ad ün e minchüna – sainza chi’d es da far gronds viadis – es üna chosa ourdvart preziusa e degna da gnir sustgnüda eir in avegnir.
50 ons quintà da trais generaziuns
Eir l’emischiun «Artg musical» da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) as dedichescha al giubileum da 50 ons Scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair. Sper blers suns e tuns our dal archiv e musica dad anteriuras scolaras e scolars, quintan trais duonnas da trais generaziuns dürant ün’ura davart lur colliaziuns particularas culla scoula da musica. L’emischiun as chatta sun rtr.ch.
Tanter oter s’algorda la prüma presidenta e plü tard manadra da la scoula, Flurinda Raschèr, davart ils cumanzamaints da la scoula e la lavur da pionier chi’d es gnüda prestada quella jada. La magistra d’accordeon, chantautura ed anteriura scolara, Sidonia Caviezel, tradischa in che localitats plütöst insolitas ch’ella ha fingià instrui dürant sia carriera sco persuna d’instrucziun. E la giuvna musicista da dudesch ons, Noemi Koller, descriva co chi’d es per ella sco scolara hozindi da pudair frequentar la scoula da musica. (rtr/fmr/dm)
Gust da leger dapli?