Punct da vista

Fatal per l’alpinissem – e per suprastants e presidentas

parter

Trais persunas en l’Engiadin’Ota prendan da preschent ina greva decisiun. Quella ha consequenzas per l’alpinissem e per passa 70 000 suprastants u presidentas en las vischnancas da l’entira Svizra. Las trais persunas han num Franziska Zehnder Fasciati, Peter Guyan e Reto Roner. La derschadra ed ils dus derschaders a la Dretgira regiunala Malögia ston ponderar, sche Anna Giacometti, dus geologs, in inschigner forestal ed in selvicultur vegnan condemnads. L’emna proxima dattan els enconuschent lur sentenzia.

«Mazzament per negligientscha» è la renfatscha, encunter la quala las tschintg persunas inculpadas han stuì sa responsar quest’emna davant dretgira a Puntraschigna. Il squitsch dal process è tschessà. La tensiun persunala per questas tschintg persunas resta però enorma, uschè ditg ch’ellas na san betg, sche la dretgira las declera per culpantas u nunculpantas. Ad ellas vegn la finala renfatschà da s’empudair che otg alpinistas ed alpinists èn morts il 2017 sut la bova dal Cengalo. Il verdict da la dretgira da l’emna proxima na pertutga dentant betg mo las tschintg persunas inculpadas, mabain la fin dals quints mintga alpinist ed alpinista. Ed el tanghescha a mintga presidenta communala ed a mintga suprastant en Svizra.

L’absurditad da questa procedura giudiziala è: Cun Anna Giacometti è in «politstar» – uschia l’ha numnada il Tages-Anzeiger – vegnì davant dretgira. L’anteriura presidenta communala da la Bregaglia è daventada enconuschenta il 2017, cura che la bova dal Cengalo ha smanatschà il vitg da Bondo. Dus onns pli tard è ella vegnida elegida sco cussegliera naziunala. Sia elecziun è stada ina surpraisa, pertge sin la glista da sia partida stevan plirs nums prominents. Il suveran grischun è para stà impressiunà da l’agir suveran ed empatic da la presidenta bregagliotta durant la crisa che la bova aveva chaschunà.

Anna Giacometti è ina dunna che na fugia betg da la lavur e da la responsabladad. En il parlament a Berna ha ella pliras giadas surpiglià da far la pledadra da la cumissiun da finanzas – ina incumbensa cumbinada cun pauc prestige e mantuns da dossiers. Anna Giacometti regorda in pau a Daniel Albertin. In film dad RTR mussa cun tge unfrendas persunalas ch’il president communal da Casti ha purtà ils ultims onns la responsabladad en connex cun il rutsch da Brinzauls.

Sche talas persunalitads ch’èn prontas da timunar ina vischnanca en tals muments da crisa vegnan davant dretgira, è quai pauc bun. Anzi, igl è in segn d’alarm. Betg mo Anna Giacometti, er ils geologs, l’inschigner forestal ed il selvicultur han avant nov onns per part lavurà di e notg e fatg tut il pussaivel per surmuntar la crisa che la bova aveva chaschunà en la Bregaglia. Ina condemnaziun fiss fatala.

Gia oz han las vischnancas gronds problems dad occupar tut ils presidis e posts da suprastanza. Passa 70 000 persunas adempleschan tals uffizis da milissa en Svizra – savens sper il job quotidian e la lavur en famiglia. Tgi less anc surpigliar talas incumbensas cun tut la responsabladad che tutga vitiers, sch’ina persuna sco Anna Giacometti vegn condemnada l’emna proxima. Era sch’i fiss be in chasti pecuniar cundiziunà sco ch’il procuratur public pretenda, il messadi fiss: Cun tals uffizis pon ins be sa brischar la detta.

En quasi mintga vischnanca pon privels da la natira – malgrà tutta precauziun – chaschunar moritoris: bovas, lavinas, draguns, inundaziuns, chavorgias, precipizis u forsa era be ina planta che sa derscha pervi d’in sbuf. Anna Giacometti è sa fidada dals experts che n’han mai recumandà da serrar las sendas en la Val Bondasca, nua che la disgrazia è capitada. Ella haja ademplì ses pensum tenor meglier savair e pudair, ha l’anteriura presidenta ditg il mardi davant dretgira. Sche quai na basta betg, sche tgi surpiglia lura anc uffizis?

Che quest process ha insumma gì lieu, ha da far cun ils confamigliars da las otg unfrendas disgraziadas. Els han insistì fin al Tribunal federal ch’il cas Cengalo na vegnia betg mess ad acta, sco che la procura publica grischuna vuleva oriundamain. La dolur dals confamigliars è chapaivla. Ma è il process propi en il senn da las alpinistas e dals alpinists ch’èn morts avant nov onns?

Mintga alpinist e mintga alpinista enconuscha il bun sentiment suenter ina brava tura. Talas turas na fan ins betg sin crests miaivels, mabain sin spundas taissas, en vals selvadias, sin sendas graschlas, sin trutgs tras grippaglia u sper precipizis ora. La luschezza suenter ina tala tura è gronda. La satisfacziun da l’alpinissem ha da far cun l’aventura. Ed aventuras èn adina cumbinadas cun in tschert privel.

En sasez è mintga alpinist e mintga alpinista conscient da quest fatg. Perfin sin simplas turas resta in ristg minim da forsa ruclar u sa blessar. Tgi che va en las muntognas sto sa preparar bain ed esser pront da purtar atgna responsabladad.

En Svizra datti da preschent ina spessa rait da sendas da viandar e sendas alpinas. En tut èsi 65 000 kilometers. Ma tge capita cun questas sendas, sche las tschintg persunas inculpadas en il cas Cengalo vegnan propi condemnadas? Per geologs, per inschigners forestals, per selviculturs e per presidentas communalas muntass quai en l’avegnir: serrar sendas a moda preventiva.

Gia la pussaivladad ch’i pudess mintgatant ir in crap bastass forsa gia per serrar ina senda, era sch’ella è attractiva e bain frequentada. Gliez fiss nunditg donn per la grondiusa schelta da turas ch’ins po far en Svizra. Tavlas d’avertiment na bastassan en l’avegnir betg pli. Las otg unfrendas ston avair vis ils avertiments en la Val Bondasca. Ellas èn idas sper las tavlas ora avant che vegnir per la vita en la bova – probabel conscientas che la muntogna resta la muntogna.