«Cun mia candidatura less eu drivir tuot las portas pussiblas»

Fadri Guler: Eu sun gnü dumandà da diversas persunas, sch’eu nu füss pront da’m metter a disposiziun amo üna jada. Uschè n’ha eu fat quellas ponderaziuns, discutà cun mia famiglia e lura decis ch’eu candidesch. Cun mia candidatura less eu drivir tuot las portas pussiblas per ir inavant cun grond schlantsch, structurar, planisar e modellar il futur da nos cumün unic. Eu less spordscher ün’alternativa a la populaziun ed a quellas persunas chi nu sun cuntaintas cun l’agir dals ultims quatter ons in nos cumün.

Il cumün es insè sün üna fich buna via. Eir scha’ls maniamaints davart la fusiun chi s’ha decis avant dudesch ons van ourdglioter – eu sun persvas cha quai d’eira üna buna decisiun. Gestiunar ils anteriurs cumüns autonoms, quai d’eira collià cun gronds cuosts. E quai s’ha sgüra megldrà culla fusiun. In meis temp d’uffizi vaina fabrichà sü las structuras dal cumün fusiunà, quella vouta s’haja trat a nüz sinergias, specialisà il persunal ed organisà plü efficiaintamaing e simpel las gestiuns dal cumün. Ma tenor mai sun quellas structuras displaschaivelmaing idas ün pa in malura. E quai chaschuna cuosts enorms chi nu füssan necessaris.

Schi, quai as poja dir uschea. Il cumün da Zernez es unic, cun seis contuorns, culla sporta turistica, cul Parc Naziunal Svizzer. Ma a Zernez as pudessa eir amo far fich bler, i mancan intant però las ideas. Bunas ideas, quellas nu vegnan be dad inchün sulet, neir na be da las set persunas in suprastanza. Quellas as sviluppa be insembel culla populaziun. Ed important es cha la giuventüna vegna eir integrada in quist process. Tenor mai as stoja adüna restar avert per roba nouva e tadlar a tuots per müdar alch o far adattamaints.

Eir Zernez sto diminuir sia zona da fabrica, quai vain prescrit dal Chantun. Quai fa mal, ma i nu’s po müdar. Eu d’eira eir pro quella vouta cur cha’l cumün ha stuvü tour per mans ils plans e la culur cotschna. Uschea s’haja stuvü decider per lura avair üna proposta a man da la radunanza cumünala. Ma culla revisiun s’haja eir la pussibiltà da modellar, da far alch per promouver spazi da viver. Per exaimpel pro chasas veglias, là daja actualmaing bleras restricziuns. I dvainta vieplü eir üna dumonda da cuosts, schi’s po prestar da mantgnair üna chasa fich veglia. E là pudess il cumün tenor mai avair daplü curaschi e dar permiss da fabrica chi simplificheschan il fabrichar.

Eu pens chi’s vess forsa stuvü cumanzar a far alch davart quella problematica fingià avant decennis, forsa eir realisar immobiglias cumünals cun abitaziuns favuraivlas per glieud indigena. Pel mumaint eschna ün pa davo aint. Da provar da schoglier quai uossa, quai nun es uschè simpel. Listess che chi’s progettescha: Schi nu s’ha il temp da stübgiar a fuond, lura nu daja nöglia da scort. I dà üna mancanza da spazi d’abitar, quai pretenda eir ün agir politic. Ma eu nu sun da l’avis cha la situaziun saja uschè mala sco chi vegn per part fat crajer. I’s sto eir esser realist e ponderar bain che chi’s po far. Ed eu sun da l’avis cha per ragiundscher il güst as stopcha decider insembel culla populaziun che via chi’s piglia. Eir sün quel chomp sto il cumün far insembel las ponderaziuns necessarias per chattar bunas soluziuns.

Id es fich greiv da comunichar quai. Eu vez quai eir pro nossa ditta: La vart operativa, quai es insè plü simpel, là as poja plü svelt trar üna decisiun chi’d es eir güsta: Schi’d es in mezza via üna foura in l’asfalt, lura as decida da fliccar quella e bun esa. Da decider üna strategia a lunga vista, quai es alch plü greiv. Per quai voula bler temp e cun quai esa da cumanzar bod. Zernez vaiva il prüm otras prioritats, ma uossa esa ura. Quella strategia nu’s faja per mia generaziun, quella as faja pels uffants e la giuventüna in cumün, pels prossems 20, 30 o dafatta 40 ons.

Precis. Per exaimpel cha nus lain sco cumün gnir plü attractiv per famiglias giuvnas, tgnair la glieud chi crescha sü quia in cumün ed in nossa regiun. O lura che activitats turisticas cha nus lain spordscher o sviluppar inavant. E co cha nus lain ragiundscher quels böts. Il prüm esa da discutar quai insembel culla populaziun e lura eir da documentar sün palperi: Per chi’s vezza chenüns puncts cha nus lain priorisar, chenüns puncts chi sun importants pel cumün da Zernez. Tenor mai es quella discussiun ida a perder in nos cumün. Quella esa darcheu da intensivar, ma apunta na be illa suprastanza. Ed apropo: Üna suprastanza cun set commembers es pel cumün da Zernez surdimensiunada. Per nos cumün basta ün gremi da suprastanza da tschinch commembers. Ma per la paja as schlargia la discussiun culla populaziun e sviluppa apunta insembel cun quella üna strategia.

Eu sun persvas cha i’l cumün da Zernez dessa blera glieud chi vess bunas ideas. Ma blers dischan be plü: «Chi fetschan che chi vöglian», «eu nu n’ha temp» o «intant esa eir bun uschea sco chi’d es». Ma eu sun persvas cha quist pensar nun es bun e chi douvra üna discussiun averta, impustüt i’l gremi da la radunanza cumünala. Eu sun persvas cha l’interess füss plü grond, schi’s fess radunanzas cumünalas in fuorma da maisas raduondas, ma listess eir cullas infuormaziuns necessarias. Intant esa uschea chi’s va in radunanza cumünala, sezza giò, taidla e va darcheu a chasa. E schi vegnan fattas dumondas, nu’s survegna gnanca üna resposta.

Hai, precis. Eu propuon cha las radunanzas cumünalas nu respuondan be a propostas da la suprastanza, ma chi gnia là propi discutà insembel: «Eschna sülla dretta via? Che ideas daja i’l gremi?» Eu sa chi nu sarà uschè simpel da render plü attractivas las radunanzas cumünalas, ma i vala la paina da far quel sforz.

Eu am saint amo giuven, n’ha l’energia da manar üna firma privata sco eir üna gestiun cumünala, ma na sulet. Üna gestiun cumünala sco eir üna firma privata esa da manar insembel, be uschè s’haja success ed as ragiundscha ils böts definits. Per mai esa fich important da drivir portas – tuot quellas portas chi sun avantman – e da comunichar avert, sincer e da trattar a minchün in cumün listess. Eu crai cha’ls temps chi vain decis be in suprastanza, cha quels sajan passats. Lavin, Susch, Zernez e Brail – tuottas quatter fracziuns ston ir insembel e na üna cunter tschella. Quai nu grataja dad hoz sün daman, ma quai grataja be, schi’s piglia fingià ils giuvens sülla barcha. Be uschea as vegna da remblar amo plü svelt ed amo plü professiunalmaing per ragiundscher quist böt.