Pleins pli che pleins
Igl uor dalla Zinzera a Trun ei pleins pli che pleins. La dracca dil venderdis sera ed il material ch’ei vegnius a val cun quella ha empleniu igl uor tochen sum. Ils proxims dis duei el vegnir svidaus. Quei cuosta alla vischnaunca da Trun rodund 300 000 francs. Per la populaziun exista negin prighel.
Praticamein sil di treis onns suenter ch’igl uor dalla Zinzera a Trun ei staus pleins la davosa ga e ha stuiu vegnir svidaus cun maschinas, ei il medem scenari serepetius. Sco il president communal da Trun Dumeni Tomaschett di, ha la ferma plievgia dil venderdis sera, ils 28 d’uost 2026, caschunau ina bova ella Val Zinzera. Suenter quella bova ei il rempar vegnius emplenius dil tuttafatg. «Il mument exista negin prighel per la populaziun. Il stab directiv ei vidlunder d’organisar la rumida», di Dumeni Tomaschett.
Aua e bia material
La Val Zinzera ei in vast territori. Ella cuntegn denton era bia material luc. Il prighel che quel vegni a val il mument d’ina dracca ei daus. Per quei motiv ei igl uor sul vitg da Darvella lu era vegnius construius. Il venderdis sera ei quei scenari serepetius per in’ulteriura ga. «Il mument cuntegn igl uor denter 20 000 e 25 000 meters cubics aua ni material. L’aua va sur la cruna dil vau ora», explichescha Dumeni Tomaschett la situaziun actuala. Il lag ch’ei da veser uss egl uor sto sesvidar avon che las lavurs da transportar naven il material san entscheiver. «Il material sto schigiar igl emprem, pér lu savein nus allontanar el», di il president communal. Ina maschina cun in bratsch special ch’arriva quels dis a Trun duei gidar a svidar l’aua ord igl uor. «Per cletg ei l’aura buna. Aschia san las lavurs succeder en tutta ruasseivladad», di Dumeni Tomaschett ch’ei buca confruntaus l’emprema ga cun quella situaziun, seigi sco gerau ni president communal. Gia 2011 e 2023 ha la Zinzera fatg capriolas e menau gronds quantums aua e material egl uor.
Considerabels cuosts
Descargar igl uor dil material ei cumbinau cun cuosts considerabels. «Sche nus savein deponer il material ella cava da glera a Zignau, stuein nus quintar cun cuosts da rodund 300 000 francs. En cass ch’il material sto vegnir menaus sin ina deponia, cuosta quei a nus aunc ina ga rodund 150 000 francs. Lu ein ils transports pli liungs e la deponia dil material ei cumbinada cun cuosts», di Dumeni Tomaschett. Ina part dil material savess vegnir nezegiaus. «Deplorablamein ha la vischnaunca fatg negina cunvegnientscha cul Cantun pertuccont la lavur da svidar e menar naven il material cu ch’igl uor ei vegnius construius. Consequentamein sto la vischnaunca surprender quels cuosts», constatescha Dumeni Tomaschett e relata: «Suenter igl eveniment dil venderdis vargau havein nus gia scret al Cantun e dilucidau la situaziun. La fin finala protegia quei uor era la via cantunala ed il trassé dalla Viafier retica.»
Buca l’emprema ga
«Quei novissim cass muossa ch’il sistem cugl uor funcziuna buca. Mintga ga che la val meina empau material, sestaupa igl uor ed ei dat in lag. Ins stuess ponderar da far ina remedura, mo quei ei caussa dil Cantun», di Dumeni Tomaschett. Igl uor ei rodund 60 onns vegls. Igl onn 1962 ei il quatier da Zinzera ed igl onn 1964 ei Darvella stau pertuccau da bovas dalla Val Zinzera. Sin fundament da quels eveniments dalla natira ei vegniu decidiu da construir in uor sul vitg. Quei ei succediu 1964/65. En quei connex ei era il flum vegnius canalisaus entochen Rein. Da temps normals meina quei flum buca bia aua, schegie ch’el cumpeglia in brav intschess, numnadamein ina part dil territori dils Cavistrai e dil Tumpiv.
Correctura senza migliur
Igl uor ei secumprovaus differentas ga, denter auter cun occasiun dallas malauras dils onns 1987, 1992 e 2002. Igl onn 2011 ha la val lu denton menau in considerabel quantum da material. Suenter quei eveniment dil fenadur 2011 ha Dumeni Tomaschett, lu aunc gerau, constatau: «Ton material sco quella ga ha la bova aunc mai menau.» Suenter igl eveniment dalla stad 2011 ei vegniu fatg ina remedura vid l’ustonza en fuorma d’in mir davos il rempar. Mo era quella correctura ha buca purtau ina migliur. Quei ei gia semussau avon ualti exact treis onns, cura ch’igl uor ei medemamein staus pleins. «Sche nus havein aschi savens da quels eveniments, drova ei ina remedura che sligia il problem», di Dumeni Tomaschett. Il fenadur 2011 havevan rodund 15 famiglias dil contuorn da Zinzera e Darvella stuiu vegnir evacuadas temporarmein. Igl uor era pleins e las prognosas dall’aura malguessas.
Gust da leger dapli?