Appel per ina chatscha da respect e dignitad

Per tut las chatschadras ed ils chatschaders grischuns entschaiva gievgia puspè il pli bel temp da l’onn. La chatscha grischuna è tradiziun, cultura e passiun. Ella procura per battacor, dentant era per conflicts ed attenziun. Saja quai a moda analoga, ubain alura adina dapli a moda digitala. Tge vul dir ir a chatscha cun respect e dignitad, e co celebresch’ins quella? Ina dumonda che fatschenta da preschent era l’Uniun grischuna da chatschaders da patenta.

Il codex da chatscha

«La chatscha en il chantun Grischun è bler dapli che l’execuziun d’in artisanadi tradiziunal. Ella è responsabladad envers selvaschina, spazi da viver e societad.» Cun quests pleds entschaiva l’editorial da la pli nova publicaziun dal «Chatschader grischun», la gasetta uffiziala da l’Uniun grischuna da chatschaders da patenta.

L’artitgel sensibilisescha las chatschadras ed ils chatschaders per lur impurtanta incumbensa «en servetsch per la natira», resguardond e respectond il codex da chatscha. Pia, il sa tegnair vi da reglas nunscrittas e valurs da cumportament fundamentalas, sco per exempel: preservar la dignitad envers la selvaschina avant, durant e suenter la chatscha ed inscuntrar cun respect vicendaivel ils collegas chatschaders e tut las autras utilisadras da guaud.

Che quest artitgel è vegnì publitgà anc curt avant l’entschatta da la chatscha, n’è betg stada ina casualitad. «En sasez stuain nus ans represchentar durant tut il decurs da l’onn sco ch’i tutga», declera la coautura da l’artitgel e responsabla per la lavur publica da l’Uniun grischuna da chatschaders da patenta Sarah Cadotsch (30) da Savognin. «Igl è dentant impurtant da sensibilisar e trair endament las chatschadras ed ils chatschaders anc ina giada curt avant la chatscha. La pli gronda maioritad sa cuntegna endretg. Tuttina datti singuls che s’emblidan e sa cumportan da maniera inadattada e discrediteschan alura tut ils chatschaders grischuns.»

Tge è ina «buna» fotografia?

Ina da las «attenziuns particularas» – uschia l’artitgel plinavant – vala ozendi oravant tut cun il diever da fotografias e medias socialas. Fotografias da chatscha possian dar «in’invista preziusa en l’activitad», dentant stoppian las chatschadras ed ils chatschaders adina er esser conscients da l’effect ch’ina fotografia pudess avair en la publicitad. Responsabladad e dignitad envers l’animal, objectiv, autentic, betg condescent e nagins purtrets da sensaziun èn mo inquals chavazzins numnads en l’artitgel che descrivan ina fotografia da chatscha confurma al codex. «Las pli bellas fotografias n’èn betg quellas nua ch’ins metta en posa a sasez e l’animal. Ed era sch’igl è mo in status da WhatsApp ston ins adina puspè sa dumandar, sch’ins savess era esser d’accord cun la fotografia, sche quella pendess sco grond placat en l’agen iert», resumescha Sarah Cadotsch che va quest onn per la dieschavla giada ­a chatscha.

Ina tematica d’interess naziunal

Preschentar cun segn da respect il butin, evitar en tutta cas maletgs cun sang ed empruvar da documentar l’emoziun particulara da quel mument particular, uschia descriva il pli aut chatschader svizzer ina fotografia confurma al codex da chatscha. Flurin Filli (64) dad Ardez va dapi 43 onns a chatscha ed è il president frestg elegì tar la federaziun Chatscha Svizra. El beneventescha fitg che l’Uniun grischuna da chatschaders da patenta s’occupa da questa tematica. «Quai n’è betg mo ina tematica qua en il chantun Grischun. Quai è ina tematica naziunala e perfin internaziunala. La dignitad envers l’animal è ina chaussa fitg impurtanta. Ozendi na dastga ina fotografia da chatscha simplamain betg pli mussar ch’il uman dominescha l’animal.»

D’ina chatscha arcaica ad ina moderna

Ed «in svilup», uschia Flurin Filli plinavant, haja en il fratemp era sa mussà quai che pertutga il preschentar l’atgna arma sin fotografias da chatscha. «In’arma caracterisescha tratgs marzials. Auter co durant il sajettar n’è la chatscha atgnamain betg uschè marziala. Dentant ha mintga chatschader ina tscherta colliaziun persunala cun sia arma e tras quai è forsa anc ozendi il giavisch tar tschertins da preschentar ella sin fotografias.»

L’artitgel na dat en quest reguard naginas recumandaziuns. «Quai e ina chaussa plitost individuala», accentuescha Sarah Cadotsch per finir. «Nus en famiglia fain fotografias senza l’arma. Jau enconusch dentant era blers che fan fotografias cun l’arma. Alura è per mai simplamain il pli impurtant che l’arma na mussa betg en tut las direcziuns.»

Era la chatscha sto damai ir cun il curs dal temp. Betg mo cun bellas parolas, mabain cun in mussavia impegnativ. Uschia concluda l’artitgel en la gasetta da chatscha cun il suandant intent: «Nus giain a chatscha or da passiun. Nus agin cun respect. Nus surpigliain responsabladad – per la selvaschina, per la natira, per noss conumans e per il futur da la chatscha grischuna.» E per cuntanscher questas finamiras ponderescha l’Uniun grischuna da chatschaders da patenta – sper la realisaziun d’in flyer – er anc adattaziuns pussaivlas vi da la scolaziun. Quai cun implementar en l’avegnir tut questas tematicas per ina chatscha da respect e dignitad anc pli fitg en la scolaziun da giuvens chatschaders, forsa perfin cun in agen modul.