«La permacultura po easser egna veia»

Egna veintgegna d’ortulanas amaturas â fatg part digl curs davart la permacultura, purschieu digl Parc natiral Bavregn (PNB) ad organiso da Samirah Hohl. Par ella e la permacultura egn cuntrast a la monocultura, ca promova la biodiversitad. «La permacultura po easser egna veia da midar la cultivaziùn an iert, parquegl c’ella risguarda las cuminànzas da las plàntas ad e egna rasposta a la midada digl clima.» Par andriescher daple â ella anvido la spezialista, Karin Roth da Tusàn, c’â blears ons experienztga da cultivar igl iert savund igls prinzipis da la permacultura.

Karin Roth e sias ideias

Karin Roth e pedagoga soziala ad ortulana. Quegl segi dus roms fetg parantos: An mintga grupa soziala stotgi ign vurdar, tgi ca vomi bagn a corda cun tschel par stgafir bùnas relaziùns ca segian zentralas ear agl iert. Quegl mùnta c’ella studegia bagn, tge plànta c’ella tschainta l’egna sper tschella. Permacultura e peia egn conzept da cultivaziùn ca sabasa sen cuminànzas trànter las plàntas a surtut a la producziùn d’agen material nutritiv, vut gir cumpost. «Cun quella furma da cultivaziùn adatainsa igls noss ierts a la midada digl clima», gi ella. Parquegl segi’gl impurtànt da plantar plàntas ca searvan agls insects indigens, da promover la producziùn da humus par obtaner egna bùna carschientscha a racolta.

Igl criteri actualmeing ple impurtànt e tanor Karin Roth da pastgamar las eras, quegl vut gir, curvatar ellas cun egna cuvrida sco pastg, earva, strom, figlia near oter material organic. Igl pled tudestg «mulchen» dariva digl angles, noua c’el muntava «lom ad umid». Igl pastgam mantegna peia l’umiditad digl taratsch, fa c’el resta lom ad impedescha la carschientscha da zarclem. Permacultura e egn pled cumbino da «permanent» ad «agricultura», svilupada an Australia ad inspirada digls Aborigins. Ella salascha aplitgear betga me an l’agricultura, mobagn gest aschi bagn an l’orticultura, agl iert sper tgea near sen loptga. Ella schurmegia las resursas a promova la pardirevladad, a surtut igls zirquits natirals da las materias nutritivas.

Igl iert e egn sistem cumplessiv

Cur c’igl taragn e aviert, vean igl humus schlavo near zuflo davent. Karin Roth racumonda parquegl da curvatar las eras da stad a d’unviern cun earvadiras par mantaner l’umiditad. Que pastgam – peia igl pastg, l’earva near igl strom – sascumpona dantànt a davainta nutrimaint par la verdira. La scumposiziùn vean fatga surtut da las colemblas (Springschwänze) a digls vearms. «Igl humus a la biodiversitad en las nossas sirànzas», gi l’ortulana. Ple variusa ca la plantaziùn e, a ple stabil c’igl sistem digl iert davainta. Impurtànt segi’gl ear da cultivar flurs agn ad anturn igl iert par atrer avieuls c’impolineschan la fluriziùn. Dezisiv e’gl me da tschearner plàntas, c’igls insects indigens en bùns d’impolinar. «Jou partratg adigna agl sistem digl iert sco tal, betg a singulas plàntas.

«Igl iert e egn organissem cumplessiv», gi ella. Ascheia gli gartegi’gl da mantaner stabil a fritgevel igl sieus sistem iert. Latier gidan igls microorganissems, ca Karin Roth numna «igls animals colavuraturs». Quegl possi ear easser cumpost da vearms, produtgieu an egna trucla. Cun quella salaschi ear cumpostar d’unviern. La broda digls vearms, numno te da vearms, gli searvi sco cultem liquid. Par betga disturbar igls microorganissems stgava ella betga ple igl iert, sco ple bòld, ella me ruòlta la teara cun egna furtga. Igls rests da la verdira restan agl iert par nutrir igls animalets ca schmaglian els, produtgànd humus. La midada da fretga, igl cumpost, igl angraschamaint verd en la basa da la permacultura a promovan igl nizevlegns.

Parfegn làna nursa par curvatar eras

Par la part aplicaziùn da la permacultura eni alura sarandidas agls ierts da Julia Hoffmann, Julia Lüscher a Donata Clopath a Davos Curts. «Igl interessànt agl iert da Julia Hoffmann e, c’ella pastgoma sper strom ear cun làna nursa. Ear quella po mantaner l’umiditad», cunstatescha Samirah Hohl c’e incantada digl eco da sieus curs.

«Quegl e sto egn bùn curs, surtut par glieud c’â gest antschiet a far iert», aschunta Donata Clopath. Igl segi impurtànt da survagnir da quellas infurmaziùns ca gidan midar la moda a maniera da cultivar ierts ad adatar quels a las cundiziùns futuras, eara igl eco general a caschùn digl aperitiv samtgieu da las duas Julias.