Jeu mierel gleiti dalla calira

L’aura gioga adina ina rolla impurtonta el small talk dil mintgadi: «Co vai cun tei?» – «Bien, engraziel. Da quella bialaura …» – Ni: «Ei va, ei va, engraziel, cun quell’aura sgarscheivla …»

Pacific sblatscha lu la discussiun sur da l’aura vinavon tier auters temas pli persunals. Mintgaton san ins schizun sescaldar in tec: Sch’ei plova dis en e dis ora (tgei dracca / aschia in diluvi!), sch’ei neiva dis en e dis ora (neiv e neiv – tochen las ureglias), sch’ei neiva buc jamnas en ed jamnas ora (lunsch entuorn negina neiv) ni sur dalla steppadad ch’ei strusch da tener ora.

Mo questa stad ei stada tut autra: L’aura ei «il» tema predominont da mintga discuors. Ina calira, in’arsira ed ina schitgira dapi jamnas, na, dapi meins, e las consequenzas ruinontas per la natira e l’agricultura ein veramein en bucca da mintgina e mintgin.

Per cletg han ins el sursilvan ina rihezia nundetga dad expressiuns per exprimer l’aura. Buca da smarvigliar, neve, perquei che l’agricultura dependa dall’aura: il far fein e l’alpegiaziun.

Sch’jeu dumbrel las expressiuns «aura plus adjectiv» el Pledari Grond – sco aura cuzzeivla, aura stabla, aura statteivla, aura metta, aura bletscha, aura ferdalenta, aura fiehtia (lez plai a mi …) – anflel jeu bunamein 50 nudadas (e quei ei mo l’entschatta dad ina liunga gliesta cun autras expressiuns sco aura da piertg, aura da gigia, aura da bufs). Mo denter ils tiarms «aura plus adjectiv» ei exact ina suletta expressiun che descriva l’aura schetga – ed ina translaziun da «heisses Wetter» enqueran ins adumbatten!

Clar, tgi pomai ha in problem culla calira? Normalmein eis ella beinvegnida ellas muntognas ed ella astgass bugen cuzzar pli ditg. Perquei mauncan, sminel jeu, varietads per descriver las nianzas da calira e calirada el lungatg da mintgadi – en scadin cass disponel jeu, la secundindigena, buca dad els e stoi recuorer alla dissertaziun dad Arnold Spescha «Wind und Wetter», nua ch’jeu anflel multifaras expressiuns sco «co quei brassa», «oz braslent’ei da curascha», «ei morda ch’igl ei strusch da star ora», «Dieus, co ei setta oz» ni «oz secca, strusch da tener ora» ed aschia vinavon.

Anavos tier il small talk: «Co vai cun tei?» – «Jeu mierel gleiti dalla calira.»

Johanna Krapf è lectora ed autura e viva e lavura a Rapperswil ed ­Andiast. Ella ha emprais sursilvan e sa fatschenta intensivamain cun quella lingua.