«I dovra vinavant l’intelligenza natirala»

Cun l’entschatta da la sessiun d’atun han ils Servetschs parlamentars lantschà in tool dad Intelligenza Artifiziala (IA), che facilitescha la lavur da parlamentaris e parlamentarias e che garantescha segirezza da datas (guarda box). Quella «maschina» sa numna PIA, tge che munta scursanì dal latin «Parlamenti Intelligentia Artificialis».

Ma sco la lingua latina vegn era la PIA anc betg utilisada tant – quai demussa ina pitschna retschertga tar trais parlamentaris grischuns.

Nagin diever

Il cusseglier naziunal Roman Hug (PPS) admetta dad anc betg avair duvrà la PIA. «Jau dovr però auters meds d’intelligenza artifiziala en mes mintgadi.» Era sia collega da partida Magdalena Martullo-Blocher refusa medemamain: «Jau na dovr uschia ni uschia nagin tool da la Chasa federala, quai è memia malsegir, gnanc la rait d’internet da la Chasa federala dovrel jau.»

Tar Jon Pult (PS) èsi da tschella vart dal spectrum politic sumegliant: «Jau dovr en mes mintgadi la IA, ma la PIA n’hai jau anc betg empruvà ora – quella datti gea era pir dapi curt!»

«Novas ideas na tippass jau mai en la IA»

Malgrà questas respostas – models d’intelligenza artifiziala sco ChatGPT, Claude ni Mistral n’èn betg pli da patratgar davent da la lavur politica.

Per Roman Hug è l’intelligenza artifiziala ina schanza per il futur. El di dentant era: «I dovra anc adina l’intelligenza natirala per savair cura e co che ins dovra ella.» El sez dovria la IA per exempel per lavurs da retschertga en las cumissiuns: «Ma a la fin èsi impurtant ch’ins giaja anc ina giada tras tut, uschiglio capitan sbagls.»

Magdalena Martullo-Blocher – che è era scheffa da las Ovras da Domat – constatescha, che la IA saja daventada ina realitad economica: Ses clients da l’industria d’autos produceschian gia daditg cun IA. Ella sezza dovria l’instrument per retschertgas, formulaziuns e per chapir linguas. «Novas ideas na tippass jau mai en la IA, là fiss jau sceptic. Nus carstgauns stuain atgnamain esser meglier che la IA. Quella resumescha gea sulettamain, tge che nus savain gia», uschia la politicra da la PPS.

Era Jon Pult dovra la IA per la lavur da mintgadi: per retschertgas, tschertgar bunas cleras formulaziuns e per scriver mails. Ed era per scriver pleds e votums sajan models d’intelligenza artifiziala nizzaivels: «A l’entschatta scriv jau sez il pled, ma lura dumond jau la IA, sch’ella possia gidar. E sco finiziun guard jau lura anc ina giada tras tut ed agiunt ina ni l’autra chaussa.»

Il cusseglier naziunal dal PS vesa dentant era la vart negativa: «Models da IA pon auzar la productivitad en ina moda e maniera enorma, ma a medem temp èn els in grond ristg per la societad, la democrazia, per las plazzas da lavur ed era per la segirtad. Quai ma dat fitg da patratgar. Jau ves il mument ils ristgs in pau pli gronds che las schanzas.»

I dat cunfins

Da la medema opiniun èn ils politichers en ina chaussa: «Tut quai che jau na vi betg leger en la gasetta, tippesch jau era betg en la IA», di Roman Hug. «Ins sto ir enturn ‹normal› cun quest instrument.» El haja per exempel era gia observà che la glieud saja memia pauc precauta.

Tar Magdalena Martullo-Blocher vala in strict scumond tar secrets da fatschenta. «Mes collavuraturs e mias collavuraturas dastgan utilisar IA, ma betg tippar en infurmaziuns da la firma.» Jon Pult di era: «Documents confidenzials na mettess jau mai en quests models, ed era chaussas persunalas discur jau betg cun la IA.»

Era ils Servetschs parlamentars da la Confederaziun rendan attent a l’atgna responsabladad. En in document ch’els han publitgà sin lur pagina han els definì, tge documents che dastgan vegnir endatads en la PIA, «ma ­la fin finala èn ils parlamentaris responsabel dad ir enturn precautamain cun infurma­-ziuns sensiblas».

Fatg è: Enfin che la PIA – il tool che la Confederaziun ha mess a disposiziun – è arriva tar ils parlamentaris, dovri anc in pau «intelligenza natirala». L’intelligenza artifiziala è dentant dapi in temp daventada in’instrument pratic ed indispensabel per la lavur parlamentara. Quai mussan ils discurs cun trais represchentants grischuns a Berna.