Ils novarrivads da Brinzauls

91 abitantas ed abitants dumbrava la vischnanca da Brinzauls in november dal 2024 avant la segunda evacuaziun che ha durà en tut 62 emnas. Mo anc 45 abitantas ed abitants vivan da preschent a Brinzauls. Il lieu, nua ch’ins ha bajegià si in’existenza per vita duranta, è en il vair senn dal pled en tocs. Las ruinas e sfessas vi da las chasas n’èn betg mo daventadas perditgas per quai ch’igl è schabegià, mabain era las nattas da tut quellas e quels che han bandunà la vischnanca da Brinzauls per dal bun. Il displaschair ed il plaschair èn dentant savens cumpogns, sco ch’i para era a Brinzauls. Nua ch’ils ins vesan ruinas e sfessas, vesan auters numnadamain ina nova schanza.

Ina arrivada particulara

Betg mo lur istorgia d’arrivada en Svizra è magari particulara, mabain era lur nov lieu da viver. Il pèrin Rein (52) e Merle (53) Unn cun lur labrador Heinz èn oriundamain da l’Estonia e vivan dapi radund duas emnas a Brinzauls. Els èn dus dad en tut 19 novs abitants ed abitantas ch’èn vegnids nov natiers suenter che l’evacuaziun è vegnida annullada en schaner da quest onn. «Nus essan usitads da viver en talas regiuns muntagnardas ed avain tschertgà sapientivamain in lieu da quietezza», beneventan Rein e Merle Unn en lur nova abitaziun a Brinzauls ed agiunschan che sper il Grischun avevan els era la pussaivladad da pudair ir ad abitar e lavurar en la Part Sura Bernaisa, dentant sa decidids alura per Brinzauls.

Rein Unn è anteriur chauffeur da bus, magister ed artisan per lavurs en lain. Sia dunna Merle Unn è psicologa e terapeuta d’uffants. Ensemen han els manà il davos ina stizun d’artisanadi en l’Estonia. «Noss quatter uffants èn gia gronds e nus na stuain betg pli esser là. Nus n’avain betg pli d’avair possess ed uschia avain nus decis da viagiar», sa regorda Rein Unn da lur nov’entschatta avant bundant in onn. Uschia ha il pèrin vendì tut en l’Estonia e cumprà lura in camper. Suenter esser viagiads durant l’enviern passà enturn l’Italia e passond tras la Svizra enavos per ina curta dimora en l’Estonia, han els alura scuvrì il Grischun e pensà: «Qua vulain nus star. Qua èsi memia bel per simplamain mo passar tras!»

Ditg e fatg, uss abitan Rein e Merle Unn dapi l’avust en il Grischun ed apunta dapi duas emnas a Brinzauls. «Tut è schabegià magari spert», admetta Rein Unn che lavura dapi quatter emnas sco chauffeur da posta in pau riend. «Nus ans sentin a tutta via bain ed era da chasa qua a Brinzauls, era mo suenter duas emnas.» E perquai saja il camper uss era venal.

Brinzauls, bler dapli che mo in lieu da viver 

Davart l’istorgia dals da Brinzauls n’hajan els betg gì enconuschientscha ordavant. Ma cun visitar ina giada la vischnanca èn els alura vegnids a savair il destin dal lieu. «Igl è fitg quiet ad abitar qua e quai plascha a nus en sasez. I fiss dentant bel, sche dapli persunas vivessan anc a Brinzauls. Bleras chasas èn vidas e quai è trist», manegia Rein Unn faschond attent che quai saja er il cas en lur chasa nua che mo els duos abitan da preschent.

Dentant betg mo els hajan chattà Brinzauls, mabain Brinzauls era ad els. Uschia quinta Rein Unn plinavant ch’igl um che abitava avant en questa abitaziun e che saja mort suenter l‘evacuaziun, lavurava numnadamain era sco artisan per lavurs en lain. Perditgas da sia lavur pendan anc ussa en furma da sculpturas en lain en l’abitaziun. Ed er anc ina pitschna ufficina sa chatta en l’abitaziun. Per Rein Unn e sia dunna dapli che mo ina simpla casualitad: «El era artisan, jau sun artisan. Quai è stà per nus il signal da vulair restar qua a Brinzauls!»

La dumonda è sulettamain per quant ditg. Era sch’i n’è betg anc definitiv cura precis – e sche insumma – che las chasas vegnan sbuvadas, èn els conscients che questa nova vita vegn ad esser probablamain mo ina vita sin temp. «Igl è propi donn che era questa chasa ha da vegnir sbuvada, schebain ch’il stadi da la chasa para anc dad esser en urden», deplorescha Rein Unn manegiond a moda nuncumplitgada, che alura hajan els simplamain da stuair tschertgar insatge auter. Fin là restian els dentant a Brinzauls e vegnian er a giudair lur temp a Brinzauls.

Tschains da locaziun ordvart attractivs

Schebain betg il motiv principal, paran sut il stritg era ils tschains da locaziun ordvart favuraivels d’attrair novas persunas a Brinzauls. Uschia quinta in’autra nova abitanta – che vuless dentant restar anonima – ch’ella paja actualmain per sia chasa cun radund 10 stanzas a Brinzauls tant sco per sia abitaziun da dus stanzas e mez a Turitg.

Brinzauls, pia il nov hotspot en il martgà d’immobiglias? En mintga cas regna ina situaziun profitabla – pudessan ins pensar a prima vista – cun tschains da locaziun bass dad ina vart per ils novarrivads ed entradas bainvesidas per las abitantas ed abitants anteriurs da tschella vart. Daniel Albertin, il president communal da la vischnanca dad Albula/Alvra, refusa dentant da guardar questa chaussa a moda memia superfiziala. «Tut quellas e quels ch’èn vegnids natiers a Brinzauls vegnan ad avair fatg lur patratgs, cun la savida natiralmain ch’i vegn ad esser forsa plitost ina curta locaziun. Sch’i vegn natiers dentant nova glieud, signifitga quai era ch’i dat anc persunas che crain puspè en l’avegnir da la vischnanca, quai è da beneventar. Da discurrer en questa situaziun dentant d’in profit vicendaivel è surfatg. Cunzunt sch’ins resguarda tge ch’ils da Brinzauls han stuì far tras ils davos onns, n’è quai propi betg in grond levgiament.»

Empruvar damai da far il meglier ord la situaziun, cun ils ins che han bandunà la vischnanca per dal bun e cun ils auters ch’èn apaina gist arrivads. «Nus n’avain en sasez naginas obligaziuns», concluda Rein Unn il discurs curt avant che entschaiver ses proxim servetsch da posta. «Ma nus resguardain a nus sasez sco ina pitschna part ed era sco ina da nossas lezias da purtar enavos puspè en pau vita en il vitg da Brinzauls.»