Il vargar d’in virus

Suenter plirs cass misterius da malsogna tier vaccas ei in niev virus vegnius scuvretgs el Grischun la fin da fenadur. Duront jamnas ei il problem staus virulents, Cantun e Confederaziun ein vegni activs per cumbatter la derasaziun dalla malsogna. Daferton ein plirs meins vargai e la situaziun ei secalmada. Per far bilanza davart quels svilups ha la FMR discurriu cun Giochen Bearth, il veterinari cantunal.

Puras e purs han buca giu sempel questa stad. Sper la gronda schitgira ha era in virus malign fatg rumpatgau all’agricultura grischuna. Denter la fin da fenadur e l’entschatta d’uost ei in virus sederasaus ed ha caschunau ina situaziun tendida pil puresser grischun. Era la Surselva ei stada pertuccada, sco ils purs e las puras han fatg paleis alla radunonza dall’Uniun purila Surselva igl uost vargau.

Vaccas ein vegnidas malsaunas senza ch’ins possi identificar ina raschun enconuschenta: febra aulta, fuera e per part ina diminuziun drastica da la producziun da latg. Instituts da perscrutaziun en collaboraziun cun autoritads regiunalas e statalas han tuttina spert scuvretg tgi ch’era la cuolpa: In niev virus dalla gruppa «orthobunya» era arrivaus ell’Europa Centrala.

Famiglias da virus e muschins

Orthobunya ei atgnamein in gener da virus che cuntegn biaras differentas specias da virus. Enteifer quei gener ei l’aschinumnada gruppa «simbu» ina dallas gruppas principalas. Ella cumpeglia ina trentina da virus fetg semeglionts. Tier quella trentina s’auda per exempel il virus da Schmallenberg, che ha procurau igl onn 2011 per problems el puresser dall’Europa Centrala, sco er il virus Shamonda che muossa la pli gronda semeglientscha cun il nov tip da virus cattau tier las vaccas malsaunas questa stad. Quei virus era tochen ussa enconuschents principalmein ell’Africa ed ell’Asia, ussa eis el denton era presents el Grischun.

Giochen Bearth, veterinari cantunal pil Grischun e Glaruna, ha explicau: «Las informaziuns disponiblas davart il virus sez e sia ‹parentella› ein stadas in factur da clav. Igl ei spert stau clar, che la malsogna vegn buca derasada directamein denter vaccas, mobein tras in vectur. Aschia numnan ins ella biologia in agent extern che porta il patogen. En quei cass munta quei ina certa specia da muschin che derasa il virus cun sia piztgada.»

Cun quella savida han ins survegniu ina controlla pli ferma ed anticipau ulteriuras difficultads che vessen saviu seresultar ord il virus. Aschia, per exempel, sappien ins ch’il virus da Schmallenberg po caschunar donns grevs tier animals ch’ein aunc buca naschi. Ins pudeva pia supponer che talas consequenzas seigien era pusseivlas tier il niev virus.

Effects surveseivels malgrad derasaziun

Suenter las empremas infecziuns constatadas seigi la cefra totala da cass el Grischun ed en Glaruna carschida duront pliras jamnas. Il virus era gia sederasaus en Frontscha, Svizra, Germania ed Austria e valurs da labor han confirmau la preschientscha buca mo tier vaccas, mobein era tier nuorsas. Il svilup anetg e dinamic hagi pretendiu ina cooperaziun stretga denter ils menaschis purils ed ils uffecis veterinars. Giochen Bearth constatescha en quei senn: «Suenter ils emprems cass ein ils veterinaris ed uffecis stai en contact direct culs purs per coordinar l’annunzia da cass suspectai. En quei connex ei in canal da communicaziun pil puresser vegnius scaffius. Plinavon vegnevan ils cuosts per l’analisa da saung surprius per animals malsauns, tier ils quals ins suspectava in’infecziun cun il niev virus.»

En tut, Grischun e Glaruna ensemen, hagien ins intercuretg 50 animals, tier ils quals ins veva suspectau la preschientscha dil virus, ha Giochen Bearth indicau. Ed el aschunta: «Per la mesadad dils animals intercuretgs han ins lu survegniu in resultat positiv, pia 25 animals pertuccai. Ei savess da principi esser ch’auters animals seigien a medem temps era stai infectai, perquei ch’il virus sa muossa mo paucs dis el saung. Mo ins sa en mintga cass constatar che tut ils animals han surviviu la malsogna.»

Pervia dalla colligiaziun menziunada cul virus da Schmallenberg hagien ins survigilau cunzun las naschientschas, per saver registrar ad uras pusseivels cass d’aborts ni deformaziuns en consequenza dil virus. Giochen Bearth ha dau sclariments en quei senn: «Sch’ins cumpareglia la perioda uost-settember culla medema perioda d’auters onns, san ins buc observar variaziuns significontas, ch’ins savess pia attribuir als effects dil virus.» Plinavon hagien ins survegniu negin resultat positiv ellas provas d’infecziun tier aborts. Pia ils aborts schabegiai parien buca d’haver ina colligiaziun directa culla malsogna. «Conclusiuns directas en connex cun il niev virus selain buca far, las datas tonschan buca per talas pretensiuns».

L’unda ei tschessada

Suenter in’emprema fasa da derasaziun ed ina secunda fasa da controlla en collaboraziun denter puresser ed autoritads, seigi la situaziun semeglierada fermamein. Sco Giochen Bearth ha declarau: «Gia miez settember han ins saviu constatar in clar levgiament en ils menaschis: Adina pli paucs cass da suspect ein vegni communicai, e gia lu eran ils cass da malsogna buc aschi grevs.» Ins sa pretender che l’unda d’infecziuns seigi cun gronda probabladad vargada. Leutier s’auda er il fatg che la stagiun dils muschins «vecturs» seigi bunamein vargada. Il november svaneschan els e restan naven tochen la proxima stad.

Era per questa raschun seigi il focus da provediment semidaus, ha Giochen Bearth communicau. El ha allegau: «Tochen la fin da settember ein las analisas da saung per vaccas malsaunas, pia tier suspect sin infecziun cul niev virus dalla gruppa orthobunya, vegnidas surpridas cumpleinamein dalla Confederaziun. Dapi igl emprem d’october surpren la Confederaziun buca pli ils cuosts.»

Survigilonza tier aborts va vinavon

In’excepziun impurtonta concerna denton ils cass che pertuccan aborts e deformaziuns tier la naschida. Ord vesta dalla survigilonza da sanadad seigi quella prova centrala per persequitar l’evoluziun dalla malsogna e prevegnir donns, e perquei vegnan ils cuosts per quellas analisas specificas surpri vinavon dalla Confederaziun.

Il veterinari cantunal ha medemamein avertiu ch’ins dueigi buca supponer ligioms aunc nunverificabels: «Per stabilir ina colligiaziun denter aborts actuals e virus eis ei memia baul, ina basa da datas per ina correlaziun per propi vein nus semplamein buc. Pér cun bia dapli datas savess ins pretender ch’ei detti ina tala correlaziun – ni ch’ei detti ella insumma.» Pia hagien ins tochen ussa buc identificau in clar prighel en quei connex. Cun auters plaids: Ils purs e las puras astgan esser levgiai – silmeins per uonn.