Columna

S’adüser vi da la IA

parter

Nus Rumauntschas e Rumauntschs vivaivans fin her in ün üertin protet inua cha oters pudaivan forsa cucker suraint il mür, ma que cha nus faivans in nos üert d’eira nossa chosa! Nus stess girumblaivans bain eir dadour il mür, ma cur cha nus ans retraivans in nos üert d’eirans dapernus. Daspö la IA ho quecò müdo.

Ün scrivaunt, eau nu vögl fer noms, vaiva publicho üna vouta var 20 istorgias sur dad ogets chi discurrivan – schabain ch’els pretendaivan da nu discuorrer.

A la dumanda dal chavè, sch’el saja ün dret scriptur vaiva’l perfin respost: «Dret na, ma ün scrivaunt rumauntsch suni.» Daspö la IA es però eir el ün dret scrivaunt! El ho nempe survgnieu l’invid da la moderatura Mona Ameziane da gnir a Frankfurt. Ch’ella vöglia fer ün’intervista cun el e preschanter il cudesch dals ogets chi nu discuorran.

Nos scrivaunt ho gieu plaschair, ma que al paraiva ün pô curius: Cu as voul preschanter il cudesch rumauntsch – puter – in Germania? Illa correspundenza d’e-mail chi ho seguieu ho la moderatura explicho in detagl que chi la paraiva speciel vi da quel cudesch. Cha per preschanter inandret il cudesch stöglia ella avair ün pêr chosas da preparaziun, ün cuort curriculum vitae, üna pitschna preschantaziun da que cha l’autur fatscha uschigliö, alura ün «Spot Light Banner» professiunel. Nos pover autur puter nu savaiva che cha quelo füss, ma la moderatura Ameziane l’ho dalum pudieu güder. Ch’ella sapcha nouvas d’üna agentura chi fatscha da quellas chosas in buna qualited, ch’ella al vöglia gugent der l’adressa da quell’agenzia.

L’autur s’ho infurmo tar quella ed els haun offert da fer quel «Spot light Banner» per 250 euros.

Nos autur puter s’ho dit: Quist import possi bain investir, sch’eau poss per la peja preschanter mieu cudesch a Frankfurt. La banca – svizra e precauta – ho avertieu a l’autur cha quel conto indicho saja vaira dubius, ch’ella cussaglia da nu fer il pajamaint.

«Cha’l diamper schi!», ho blastmo l’autur puter, «cun quista IA am ingianane dafatta, eir scha sun Rumauntsch, grazcha, banca, per tieu avertimaint.» Sainza inavaunt pruver da pajer, as vaiva’l calmo cul cuffüert: Uossa d’he almain ün tema per mia prosma columna!»

Ma la Mona Ameziane s’ho darcho annunzcheda. Cha que la displascha. Ch’ella füss fich dischillusa, sch’ella nu pudess preschanter il cudesch. Cha quel saja telmaing originel e cun aspets actuels ed interessants cha que la displaschess fichun da nu’l pudair preschanter als 28 october, quel di chi saja già fixo e reservo per lur inscunter. Cha pervi dal pajamaint nun hegia’l da’s fer pissers, cha l’agentura varegia be indicho il conto per l’America impè da quel per l’Europa.

Uossa ho l’autur guardo aint il internet chi cha saja quista Mona Ameziane. Na mel, que es üna moderatura cuntschainta chi fo preschantaziuns da litteratura dad ota qualited a Frankfurt – e l’es auncha sacre bella. «Mo, schi lascha’m almain der resposta», s’ho’l dit, nos autur puter. Uossa haun quists duos, la moderatura tudas-cha e l’autur rumauntsch, cumanzo üna correspundenza chi ho düro dapü cu üna dunzaina dad e-mails invi ed innò. La moderatura es entreda in detagls da cuntgnieu da singuls da quels 20 raquints, ella ho perfin fat ün pêr dumandas criticas ed a prüma vista güstifichedas. «Que nun es pussibel cha quecò es üna persuna chi be prouva da’m scrocher», s’ho dit l’autur. «Taunt temp ed interess per la chosa ed empatia nun investescha ün solit bandit. Eau vögl fer fer quist ’Spot Light Banner’ e zieva ir a Frankfurt.» El ho dimena fat sieu pajamaint e s’allegraiva sül viedi in Germania. Var desch dis aunz cu partir ho’l fat la dumanda a sia Mona simpatica, inua precis a Frankfurt cha la preschantaziun varo lö.

Ils 28 october sun intaunt passos e la resposta da la chera bella Mona nun es aunch’adüna na riveda! Uossa ho l’autur guardo pü da fin l’adressa d’e-mail: editorial.team.w.d.r@gmail.com. Da Mona Ameziane nun es cò da scuvrir zist sen.

Uscheja s’ho’l almain miss a scriver quista columna sur dal franc furt e davent, nos bun autur puter.

E dal rest: Scu cha Jost Falett ho scrit in sia ultima columna (La Quotidiana dals 29 october 2026) füss da druver il bargunzegner per viver inavaunt aint il prüvo üertin protet da la IA.

Sandro Spreiter/RTR
Göri Klainguti da Samedan è autur, pur e pictur.