Document per la historia dalla Val Medel

Las Dovas, Magliaccas, Erfess, Paliu Liunga, La Saissa, Garviols ni Cresta Murtetsch, Sissi e Cardanauns. Quei ei mo entgins exempels da varga 1000 nums locals dalla Val Medel. Els eran pli baul d’impurtonza surtut per purs e catschadurs, seigi sco loghens da s’entupar ni da lavur. «Las parcellas da menaschis purils eran vegnidas partidas en biaras parts entras l’ierta. Il terren era tschercaus e la parcellaziun en pintgas parts ha caschunau denter auter quella varietad da nums da funs e nums locals. Quels nums gidavan surtut da localisar precisamein la lavur purila da mintga di ch’ins stueva far lunsch naven da casa entras la parcellaziun.»

Quei san ins leger ella prefaziun dil cudisch «Nums dalla cuntrada e loghens dalla vischnaunca da Medel/Lucmagn». Biars da quels nums vegnan aunc nezegiai ozildi, auters ein mo pli historia. Per ch’els mondien tonaton buc en emblidonza, ein els nudai ussa en in cudisch e registrai digitalmein. Aschia resta quella part dalla cultura dalla val salvada per las proximas generaziuns.

Entschiet avon 20 onns

Avon exactamein 20 onns han Corsin Flepp, Placi Flepp e Fidel Lutz lantschau lur project da rimnar e documentar ils nums locals dalla Val Medel. Quei han els fatg sin fundament da documents vegls sco per exempel il cudisch da nums retic da Robert von Planta (1864 – 1937) ed Andrea Schorta (1905 – 1990). Els han denton era nezegiau persuenter ina documentaziun dalla Val Medel da pader Ambros Widmer digl onn 1971 ni ein sesurvi da documents forestals e dalla terminaziun.

In ulteriur document ei la lavur d’Ursin Lutz staus davart ils nums locals da Curaglia e Soliva, mo lu era indicaziuns da vischinas e vischins, surtut purs e catschadurs. Pliras persunas ed instituziuns han collaborau vid il cudisch, aschia Hubert Giger ch’ei staus engaschaus vid il text ni Danilo Giger che ha procurau las fotografias actualas.

Numerus nums

Il resultat da quella lavur ei in catalog cun 31 paginas A4 e 1500 nums locals. Da quels 1500 nums locals han ils auturs saviu eruir ils loghens exacts da rodund 1200 nums. «Quei catalog ei vegnius fatgs cull’idea ch’il project savessi vegnir concretisaus pli tard en ina fuorma ni l’autra», ha il conautur Corsin Flepp constatau alla vernissascha dil cudisch la dumengia sera ell’aula dalla scoletta a Curaglia. Suenter ch’il project ha ruassau plirs onns, han ils treis iniziants lu decidiu igl onn 2023 da finalisar lur lavur en fuorma d’in cudisch. Il cudisch che porta il num «Nums dalla cuntrada e loghens dalla vischnaunca da Medel/Lucmagn» ei vegnius edius en 250 exemplars. Ils nums ein era da cattar sillas cartas da Swisstopo ni sin Google cun agid d’in code QR che figurescha el cudisch.

Nums e fotos

Il cudisch ei partius en treis parts principalas. L’emprema ei dedicada a fotos veglias e novas ord l’aria. Ellas muossan il svilup dalla cuntrada e dils habitadis dalla Val Medel ils davos rodund 100 onns. Il secund capetel cuntegn medemamein fotos veglias e novas, denton da singuls loghens dalla val. «Las fotos veglias, respectivamein las novas, muossan co la Val Medel ei semidada. Avon tschiens onns deva ei numerus èrs e fetg biaras parcellas pintgas. Quei ei lu semidau culla meglieraziun funsila», ha Corsin Flepp constatau. Ils onns 1980 ei la meglieraziun funsila lu vegnida instradada e terminada avon pressapauc 20 onns. La tiarza part dil cudisch cuntegn las cartas da Swisstopo culs nums dils loghens. Sin quellas cartas po vegnir constatau con reha che la Val Medel ei da nums locals. Buca da far curvien, pertgei cun ina surfatscha da 136 km² eis ella ina vischnaunca territorialmein fetg gronda.