Perscrutaziun forestala

Cumbatter il magliascorzas cun dronas e nas fins

Scuvrir plü bod e plü efficiaint pins infestats dal magliascorzas – quai voul ragiundscher ün proget da perscrutaziun cun agüd da dronas e chans da retschercha. Eir il silvicultur Antonin Hugentobler e seis chan Zino fan part da quella perscrutaziun e van in tschercha da l’insect chi periclitescha vi e plü ün bös-ch central i’ls gods da protecziun. 

parter

L’applicaziun sün seis telefonin muossa ün punct nair i’l god sü Plan Manduors ün toc sur Sur En. Ün pêr eivnas avant cha Antonin Hugentobler es in gir cun seis chan Zino sü da la via stipa e stretta, d’eira üna drona da l’Institut per la perscrutaziun da naiv e lavinas SLF svolà sur quel god via. Cun üna camera speciala vaiva la drona scuvri ün pin chi pudess esser infestà dal magliascorzas, da quel scarafag chi s’intanna suot la scorza, as multiplichescha là e louva via quels bös-chs chi sun massa debels per as dostar cunter l’attacha.

Zino, il chan da retschercha cha’l manader da la gestiun forestala da Scuol ha trenà i’ls ultims ons, dess examinar e reveder cun seis nas fin la scuverta da la drona. Chan e patrun fan part dal proget da perscrutaziun «SPÜR-IPS» dal SLF. Il böt da quel proget: Perscrutar metodas per diagnostichar plü bod pussibel ün’infestiun cul magliascorzas (guarda eir boxa).

Il proget SPÜR-IPS

La gestiun forestala da Scuol fa part dal proget SPÜR-IPS da l’Institut per la perscrutaziun da la naiv e da las lavinas (SLF). «Nos böt es dad incleger meglder, suot che cundiziuns cha’ls chans da retschercha rivan da scuvrir ün infest cul magliascorzas. E co cha la lavur dals chans as lascha cumbinar cull’exploraziun a distanza cun dronas», declera Alessandra Bottero, la perscrutadra dal SLF chi maina il proget.

Las prümas retscherchas han gnü lö quista stà in Engiadina ed illa Bergiaglia cun ot chans da retschercha e cun dronas. «In quista prüma stagiun giaiva per quai da testar l’exploraziun cumbinada cun dronas, chans e controllas al lö – e da ramassar prümas experienzas suot cundiziuns realas.»

Las dronas pon scuvrir cun cameras multispectralas müdamaints illas tschimas da la bos-cha, chi nu sun per part amo visiblas per l’uman. «Quels müdamaints pon esser indizis per stress, ma nu correspuondan automaticamaing ad ün infest cul magliascorzas», disch la manadra dal proget. «Perquai sun las controllas i’l god eir uschè importantas.»

Las datas chi sun gnüdas ramassadas quista stà vegnan analisadas i’ls prossems mais. «Perquai esa intant amo massa bod per far constataziuns scientificamaing fundadas davart quant fidaivel cha’ls chans rivan da scuvrir bos-cha infestada cul magliascorzas – e quant bain cha’ls resultats dals chans e quels da las dronas as correspuondan», disch Alessandra Bottero.

Prosma stà dess la lavur cun chans e dronas cuntinuar – per sviluppar inavant quista nouva metoda da retschercha. Schi grataja da scuvrir bös-chs infestats plü bod, lura as pudessa forsa eir trar masüras intenziunadas per impedir üna derasaziun dal magliascorzas ed uschea redüer ils dons i’ls gods da protecziun. (fmr/mst)

Scienzià cun quatter pattas

«La perscrutaziun dess muossar, scha la drona funcziuna bain e scha Zino lavura bain», disch Antonin Hugentobler. In ün’applicaziun sün seis telefonin documentescha el las circunstanzas da la retschercha: Ingio, sün che surfatscha, scha’l chan ha segnà alch o nüglia.

Per Zino esa la 92avla retschercha reala. Seis patrun til tira aint üna brastoc da sgürezza, scutta ün cumond in l’uraglia e til lascha lura ir. Subit as fa il chan vi da la lavur, savura vi d’ün trunc, siglia sü vi d’ün oter – cuorra vi e nan, fond ziczac tras la bos-cha. Lura til cloma seis patrun inavo e fa ir amo üna jada in ün’otra direcziun.

Cur cha Zino ha tscherchà minuziusamaing sün tuot la surfatscha indichada, disch Antonin Hugentobler: «El nun ha segnà nüglia. Sch’el vess savurà alch, füssa’l sezzà giò davant il bös-ch.» Ma perquai ch’el ha tscherchà bain, po Zino davo la lavur fatta giovar ün mumaint cun sia ballina.  

Ün cas evidaint    

Che bös-chs chi sun infestats, quels cha la drona vaiva scuvri fingià ün pêr eivnas avant – quai es evidaint sü Plan Manduors eir sainza la conferma da Zino: Tanter ils pins sans dan in ögl eir trais sainza aguoglias e cun scorza sblachida. Cun ün curtè tira il silvicultur giò ün pa da la scorza e disch lura: «Quia eschna massa tard, il magliascorzas es fingià svolà oura.» Ed ha laschà inavo trais pins morts. O cha’ls bös-chs d’eiran massa debels o l’infest cul magliascorzas massa numerus – ils pins nu sun evidaintamaing plü stats capabels da’s dostar. Quels pins illa vicinanza da quels morts as stoja perquai tegner in ögl uossa. «Quia stöglia garanti gnir a verer l’on chi vain», disch il silvicultur. 

Bain pussibel cha’l magliascorzas s’ha fingià gnieuà aint in ün da quels bös-chs avicinats. Là passainta’l l’inviern per lura darcheu as multiplichar prosma prümavaira, cur cha las temperaturas dvaintan plü agreablas.

Üna dumonda da las dimensiuns

«Nus vain adüna gnü il magliascorzas, ma na in dimensiuns uschè problematicas», disch Antonin Hugentobler, «quai ha eir da chefar cullas chalurs.» In üna stà plü sütta e plü choda douvra il bös-ch eir daplü forzas. E plü debel ch’el es, plü pac ch’el as sa defender cunter il magliascorzas.

«Eu vaiva vairamaing fat quint cun daplü magliascorzas quist on, cunquai chi d’eira uschè süt. La dumonda es che chi capita prossem on. Il god reagischa pel plü pür cun retard.» Scha’l god es indebli, crescha il privel cha’l magliascorzas as po multiplichar da möd destructiv. 

Cunter il scarafag svess nu’s poja insomma na far alch. Il böt es d’impedir ch’el as derasa in möd incontrollabel. «Id es adüna eir üna dumonda da las dimensiuns. Id es important da scuvrir ils gnieus, quels lös ingio chi pudess dar üna multiplicaziun extrema.»

Il mumaint dependa

La camera speciala da la drona e’l nas fin dal chan pudessan dvantar instrumaints importants illa prevenziun – quai spera almain il team dal proget da perscrutaziun «SPÜR-IPS». «Interessant esa per nus, scha’l chan segna ün bös-ch chi nu dà amo in ögl, ün chi para vairamaing amo san», declera Antonin Hugentobler. «Per evitar cha’l magliascorzas as derasa d’ün bös-ch infestà sün quels intuorn el, esa d’agir plü svelt pussibel, pustüt la prümavaira e la stà.»

Zino es trenà d’identifichar las substanzas chemicas cha’l magliascorzas derasa per comunichar, ils uschedits feromons. Suot la scorza dals pins metta il magliascorzas ils övs, las larvas as nudrischan dal bös-ch e disturban uschea seis provedimaint cun nudritüra. Cur chi sun creschüts, svoulan ils giuvens magliascorzas oura in tschercha d’ün nouv lö per as multiplichar.

Per evitar üna derasaziun explosiva esa perquai important da detectar bös-chs infestats amo avant cha la prosma generaziun magliascorzas s’haja sviluppada e banduna il gnieu. Quai cun Zino e seis nas fin e cun la drona e sia camera chi percepischa pitschens müdamaints visuals illas aguoglias dals pins – amo avant cha’ls simptoms d’üna infestiun sun visibels eir per l’uman.

Üna metoda pratichabla

«Quai füss uschè bel, scha quai funcziuness», disch Antonin Hugentobler. E stübgia fingià ün pass inavant: «Ideal füssa, schi nu’s stess plü far svolar üna drona, ma pudess observar il god cul satellit. E lura ir cul chan üna o duos jadas al mais a controllar quels bös-chs chi sun potenzialmaing infestats.»

Id es lavur da pionier chi vain fatta i’l proget «SPÜR-IPS» – ed i’ls gods dal plü grond cumün da la Svizra. Duos fin trais jadas l’eivna trenescha Antonin Hugentobler cun seis chan Zino la retschercha dal magliascorzas. Scha na in situaziuns realas, lura in simulaziuns. Per quellas zoppa il patrun pitschens tocs da silicon ch’el ha preparà cun feromons sintetics illas scorzas da pins. Sco avant illa situaziun reala as fa Zino eir illa simulaziun entusiasticamaing vi da la lavur. Davo pac temp detecta’l il bös-ch cul tockin da silicon e sezza giò davant quel per segnar ch’el haja chattà alch. In sia applicaziun sül telefonin documentescha Antonin Hugentobler lura il 467avel trenamaint cun Zino, cul prüm chan dressà sül magliascorzas in Svizra.