Gnanc tumbins ein segirs dil castur
Sut Sedrun/Rueras han treis casturs baghegiau in rempar cun caglias atras il Rein Anteriur. Damai che l’aua sa tonaton flessegiar leu libramein en quei territori humid, caschuna la construcziun dils casturs negin problem il mument. A Mustér/Fontanivas ei il problem auters. In bischel che meina naven l’aua leu ei bein vegnius montaus, mo il castur anfla adina puspei novas soluziuns per metter ord funcziun quel.
In artist savess probabel buca baghegiar meglier il rempar da caglias ch’ils treis casturs han construiu en Val Tujetsch. Buca lunsch dadens la serenera a Sedrun/Rueras han els plazzau ina caglia sper l’autra el Rein Anteriur. Atras quei rempar natural flessegia mo pauc’aua, tschella sederasa en quell’isla. «Igl ei in liug da pardiala, aschia che quei ei il mument negin problem», di il president communal da Tujetsch e guardiaselvaschina Martin Cavegn. Ell’entira Surselva vivan il mument rodund in tozzel casturs en differents loghens el funs dalla val.
Treis fetg luvrus
Igl emprem castur ei vegnius constataus sut Sedrun/Rueras avon exact dus onns, numnadamein ils 17 da november 2024. «Tschels dus ch’ein ussa era leu ein vegni neutier probabel avon in onn. Ina reproducziun havein nus buca constatau entochen ussa, era sche nus havevan spitgau quei enzaco uonn», di Martin Cavegn e constatescha: «Ch’els han ried enten contonscher lur finamira havein nus viu dapi ch’els ein en treis.» El territori Prau Cumin atras il Rein Anteriur han els erigiu in rempar cun caglias. Quel retegn l’aua e procura aschia per in biotop d’emprema classa pils treis animals.
Igl uor ei semantenius
Damai ch’ei ha buca dau bia precipitaziuns quest onn, ei igl uor el territori Plaun Cumin semantenius. «Il mument persequitein nus la situaziun. L’aua sa flessegiar naven dalla vart. Quei mument ch’ei ha dapli aua ed il rempar ei aunc pli aults sa il prau dasperas vegnir inundaus. Lu stuein nus agir», di Martin Cavegn. Negin problem seigi quell’ovra per la serenera vischinonta ni per ils indrezs dall’Axpo. Era aschia sappi l’aua cuorer ella tschaffada dall’ovra. Ina soluziun pusseivla per sligiar il problem savessi in tumbin esser che menass naven l’aua ord il laghet ch’ei sedaus. «El mender cass stuessen nus intervegnir cun maschinas vid quei rempar, mo quei ei la pli davosa soluziun», puntuescha Martin Cavegn.
Ei in tumbin la soluziun?
Medemamein dapi entgins onns dat ei casturs el territori da Fontanivas a Mustér. Igl emprem in e dapi igl onn vargau dus. «Sch’igl ei ha dau ina reproducziun, sai jeu buc, mo dus ein segir d’entuorn», di il guardiaselvaschina Thomas Durschei. Lur liug preferiu ei in laghet odem Fontanivas gest sper la via che meina al stan da sittar. Leu emprovan els da stuppar la deflussiun. Per che l’aua da quei laghet cuori buca sur la via, ei in tumbin vegnius montaus. Quel meina naven l’aua quei mument ch’il spieghel dil laghet ei sin quell’altezia.
Silla damonda, schebein quei tumbin seigi secumprovaus, di Thomas Durschei: «Buca dil tut. Il castur tscherca adina puspei il liug nua che l’aua cuora naven. Sche quei ei il tumbin, lu emprova el d’impedir quei enten stuppar quel.» Dapi ch’il tumbin ei installaus, han ulteriuras mesiras stuiu vegnir pridas. «Nus havein montau ina seiv entuorn il tumbin, mo lu ha el cavau sut la seiv per serender tiel tumbin. Ussa havein nus rinforzau la seiv cun ulteriurs pals, mirar sche quei gida.»
Schiglioc va l’aua sur la via
El liug dils casturs en Val Tujetsch sa l’aua sederasar. A Fontanivas ei quei buca pusseivel. «Sch’il spieghel dil laghet vegn memia aults, cuora l’aua sur la via ora e gliez va secapescha buc», di Thomas Durschei e declara: «Pertuccont da quels problems drova ei soluziuns individualas. Mintga castur ei auters, in anfla spert la soluziun per quei ch’el vul, in auter buc.» Autras pusseivladads ch’in tumbin detti ei buc a Fontanivas. Ei seigi la fin finala era ina damonda dils interess en quei liug schiglioc bein adattau pil castur.
Aua gronda sligiass il problem
El territori dil Rein Anteriur sut Sedrun/Rueras spera Martin Cavegn che la situaziun resti aschia ch’ei drovi il meglier cass neginas mesiras: «Ei sa denton esser ch’ei dat in mument aua gronda e lu tegn il rempar natural forsa buc. Probabel eregian ils casturs lu in niev», di Martin Cavegn. Che la populaziun da casturs creschi vinavon en quei liug ei tenor il president communal e guardiaselvaschina pauc probabel: «Sch’ei havessen da haver pigns, ston quels naven da carschi.»
Gust da leger dapli?