Lavur da matura 2026

Il scienzià artist ed artist scienzià

Per sia lavur da matura ha il scolar da l’Institut Otalpin Ftan Florin Iellamo i’l decuors da l’ultim on investi 600 uras. Il resultat es ün comic tanter scienza ed art chi dess svagliar a moda ligera ad ün e minchün l’interess per la fisica quantica. Culla preschantaziun da la lavur in venderdi passà ha lura gnü lö la culminaziun da la lavur da matura.

parter

Il surleivg ed il plaschair es stat plü co palpabel pro las scolaras ed ils scolars da la classa 6G da l’Institut Otalpin Ftan davo la preschantaziun da lur lavur da matura (guarda box). Infra be 15 minutas s’ha culminà ün on da lavur sten intensiv per las in tuot nouv scolaras e scolars, uschea eir per Florin Iellamo da Tarasp. Surriond analisescha il giuvnot da 19 ons sia preschantaziun sco seguaint: «Eu n’ha grond plaschair. Tuot es i sco ch’eu am vaiva miss avant. Eir sch’in 15 minutas esa greiv da preschantar 600 uras ­da lavur.»

600 uras ingio cha Florin Iellamo nun ha be perscrutà l’origen da la fisica quantica, dimpersè eir realisà ün agen comic. Seis cour batta nempe ferventamaing per duos chomps d’interess magara differents ün da l’oter, la scienza e l’art.

Vulair svagliar l’interess per la fisica

«Quai es ün pa sco la dumonda da tscherner seis uffant predilet», manaja Florin Iellamo a la dumonda chenüna da las duos paschiuns chi saja per el la plü gronda. Üna dumonda ch’el nu vöglia e nu saja bun da respuonder. E perquai è‘l simplamaing tuots duos: Üna persuna plain fö e flomma per la fisica chi ama per cas eir amo l’art ed üna persuna plain fö e flomma per l’art chi ama per cas eir amo la fisica. 

Ed uschenas as pudessa eir declerar sia lavur da matura. Üna lavur tanter scienza ed art chi dess a moda ligera svagliar ad ün e minchün l’interess per la fisica. «Eu n’ha ün immens plaschair vi da la fisica e n’ha tut a mai svessa sco exaimpel e ponderà che ch’eu am vess jent giavüschà quella jada cur ch’eu n’ha cumanzà a m’interessar ed imprender sur da la fisica quantica.» Ed il resultat es – sper la documentaziun scientifica dumandada i’l rom da la lavur da matura – ün comic artistic davart la fisica quantica sviluppà e realisà tuottafat in aigna producziun cul nom «Timekeeper» (per rumantsch guardian dal temp).

Ün comic tanter istorgia fictiva e fats reals

Il comic raquinta l’istorgia fictiva dal scolar Steve chi cun agüd d’ün telefonin our dal futur sa inaspettadamaing viagiar tras il temp. Steve es gnü tschernü sco guardian dal temp ed ha l’incumbenza da salvar la sabgentscha da l’umanità. Cull’invenziun da viagiar tras il temp l’on 2100 es quella nempe in privel da gnir eliminada. Sia prüma mischiun es dad ir inavo i’l on 1942 e da far ün’intervista cun ün dals plü gronds fisikers teoretics dal 20avel tschientiner, il tudais-ch Max Planck. El vala sco fundatur da la fisica quantica e seis savair sto per forza gnir documentà pellas generaziuns futuras.

Ün’idea chi cumbina da maniera fascinanta istorgia fictiva cun fats istorics reals. Florin Iellamo nun ha però be creà tuot il muond scenic da quist comic cumplettamaing svessa, per sia lavur ha el implü eir analisà üna pruna stüdis scientifics. Sco per exaimpel davart l’effet positiv cha l’imprender cun illustraziuns po avair, lura concepts davart siluettas e lavurs davart simplicità in fatschas. Novas cugnuschentschas chi hajan in seguit eir manà inavant ad el sco artist. Il «Timekeeper» es nempe il prümischem comic insomma cha Florin Iellamo ha disegnà. Uschigliö es el da chasa in ün gener cumplettamaing different, nempe i’l disegn da horror.

«Horror sco fuorma d’art es in ün tschert möd üna da las expressiuns las plü püras e plü onestas da l’uman. Quai perquai cha horror tratta dals sentimaints ils plü extrems ed ils plü umans. Però, eu müd eir jent il stil e disegn tanter oter minchatant be cun puncts o be cun nair ed alb. E tras quai imprenda eir extrem bler, sur da perspectiva, sur da glüm. Quai per am metter sfidas e per am far ün pa plü greiv.» Üna resposta chi nu fa insè star stut dad inchün chi descriva d’esser üna persuna ourdvart perfecziunista.

L’artist da l’ETH

Resta la dumonda che cha Florin Iellamo ha lura insomma imprais per sai svess dürant quist on plü co particular ed intensiv? «Disegnar ün comic douvra bler temp, quai es in mincha cas üna da las conclusiuns. Ün’otra conclusiun centrala es cha’l plü important illa vita es d’avair plaschair vi da quai chi’s fa. E lura vulessa in mincha cas ir a stübgiar fisica. Quai am d’eira consciaint insè fingià avant, ma na forsa uschè cler sco uossa.»

Chi giaja davo la matura in direcziun ETH, tradischa Florin Iellamo plain entusiassem a la fin dal discuors, agiundschond però lura güsta in seguit ch’aint il cour restarà el per adüna eir ün artist.

Preschantaziuns davart scienza, sport e cultura

In venderdi passà han las nouv scolaras e scolars da la classa 6G da l’Institut Otalpin Ftan (IOF) preschantà lur lavurs da matura. Quista preschantaziun ha gnü lö i’l Hotel Belvedere a Scuol ed es statta publica.

La lavur da matura spordscha la pussibiltà d’elavurar independentamaing ün tema i’l decuors d’ün on e d’applichar quist tema tenor üna metodica scientifica. La preschantaziun es l’ultim pass da quista lavur, ella düra adüna 15 minutas ed examinescha l’abiltà da comunichar in möd scientific e l’incletta profuonda da la materia. Quia segua üna survista da tuot las scolaras e scolars da l’Institut Otalpin Ftan e lur lavurs da matura:

  • Mara Amstutz e Louis-Maurice Bingisser: «KI in modernen Waffensystemen»
  • Saskia Barbüda: «In der Ruhe liegt die Kraft – Regeneration als Erfolgsfaktor im Langlaufsport»
  • Alena Camastral: «Körper im Notstrom-Modus – Relatives Energiedefizit im Sport»
  • Kiran Hofmann: «Regulation des autonomen Nervensystems durch Mentaltraining»
  • Florin Iellamo: «The beginnings of quantum mechanics: Max Planck’s discovery of quanta explained through a comic»
  • Inês Santos Neiva: «Shapes of Resistance: Feminism in Portuguese Art»
  • Nora Lea Sedláček: «Hautnah – Eine mikrobiologische Untersuchung der antibakteriellen Wirkung von Deodorant und aluminiumbasiertem Antitranspirant»
  • Nora Isabel Zegg: «Racing the mind before the mountain»

(fmr/dm)