Negin sensori per archivs

Mintga vischnaunca ei obligada d’organisar e tgirar in archiv. «Per saver ir el futur ston ins gl’emprem consultar il vargau». Quei liug da deposit d’actas e documents conserva il vargau, igl ei la memoria dalla vischnaunca. Aschia ein fatgs da baghegiar, dil pauperesser, dalla scola, da vias e dall’infrastructura deponi ed a disposiziun al present sco fontauna d’informaziun. Senza in archiv sesentess’ins – a liunga ni cuorta vesta – piars. Pertgei ils biars carstgauns tschentan damondas e vulan saver. Per exempel co ils perdavons han sligiau quei ni tschei problem. Co els ein sesviluppai.

Ferton ch’igl archiv ufficial da mintga vischnaunca ei fixaus ella lescha, ei l’archivaziun d’autras actas, per exempel dallas uniuns, ni collecziuns privatas grondas e pintgas, exposts a decisiuns arbitrarias. Pilpli sesprovan idealistas ed idealists da salvar e conservar la memoria ordeifer la canzlia communala. Igl ei denton buca schi sempel – demai ch’igl ei buca obligatoric da menar archivs culturals.  Tener en memoria la historia d’ina cuminonza, garantir che la generaziun dil futur hagi era access allas informaziuns, vegn l’intelligenza artificiala (IA) mai a saver far. Ei drova documents, actas sin pupi e material haptic ch’ins sa tuccar e prender enta maun.

La pleiv da Laax ha vuliu pussibilitar ad uniuns ed a privats da scaffir in liug da deponer conform e segir actas e documents. En siu project Nova Sentupada haveva la pleiv integrau in archiv ordeifer l’administraziun publica. Las autoritads han denton ignorau quella proposta. Sch’ella detti ina cumpart dils tschun milliuns francs per la Nova Sentupada, stoppi la pleiv reducir ils cuosts. Per buca periclitar gl’entir project d’ina nova sala cun cuschina e locals annex eis ella stada sfurzada da strihar posts. Havess la suprastonza communala giu sensori per la memoria collectiva, la convivenza da pli baul, la historia, havess ella viu la schanza. Ella ha denton buca viu il puck. Igl ei in donn pil vitg da Laax.