Scatlas e scatlas a Cuera

Per far quella lavur ein treis persunas stadas en acziun mesjamna suentermiezgi a Laax: Sandro Decurtins, substitut e designau menader digl Archiv da stadi dil Grischun, il scenograf ed curatur Remo Arpagaus, sco era Toni Camathias, il president dalla Fundaziun Pro Laax (FPL). Els ein s’entupai avon il tschaler dalla casa pervenda da Laax per far ina lavur speciala.

Il relasch d’ina icona

Ina dallas stanzas ei reservada pil diever dalla fundaziun. Igl ei archiv, depo e stanza da material enina. «Las cundiziuns da clima en quella havessen buca lubiu, ed er il plaz muncava, da schar vinavon quei relasch cheu a Laax», ha Toni Camathias getg alla FMR. Il redactur ei staus presents el liug per rapportar dalla bardigliada dil relasch dil graficher, dessignader e caricaturist Hans Moser (1922 – 2012). Quel ha viviu e luvrau da 1966 tochen sia mort a Laax.

Culs da Laax ei Hans Moser sefamiliarisaus. El quatier Caplania haveva el baghegiau casa, el ha priu part stediamein alla veta publica ed adina tgirau buns contacts. Quella convivenza ha influenzau essenzialmein sia lavur. El vala oz sco ina dallas iconas dils grafichers svizzers. Cun satira, humor ed ironia ha el commentau – tras nundumbreivels dessegns e caricaturas. Varga 50 onns ha el collaborau culla revista Nebelspalter, leu ei siu «Herr Schüch» daventaus ina figura marcanta. E per la gasetta locala Arena Alva dessignava el jamna per jamna in comic cuort culla figura da Closchi. Il clochard cun siu tgaun Sir Henry commentava, adina a moda recenta, actualitads dil mintgagi, politica e turissem. Cun tusch rendeva el attent a cuntrasts ed excess.

La humiditad ha fatg quitaus

«Quels comics ein mo ina part da tut. El ha fatg aunc bia auter», ha Remo Arpagaus puntuau mesjamna vargada. Avon quater onns han el ed Yvonne Gienal curatau l’exposiziun ella Cularta pil 100avel anniversari da Hans Moser. Igl ei stau l’emprema da tala dimensiun che ha mussau l’entira vastadad, valur artistica e productivadad da quella persuna.

Gia baul haveva Hans Moser regalau alla Fundaziun Pro Laax il cuntegn da siu atelier en sia casa. Quei material han ins deponiu gl’emprem ella Casa de Mont, pli tard eis el vegnius en in tschaler dalla Sentupada. Leu ha la Pro Laax giu a disposiziun ina stanza cun pult e crunas. «Igl ei atgnamein in bien liug. Denton ha la humiditad fatg pli e pli gronds quitaus a nus», ha Toni Camathias getg alla FMR. Il material da pupi s’ondulava e per part entscheveva schizun la meffa a s’ignivar. Per quei motiv han ins stuiu installar in apparat mobil da schigentar.

Relasch ei inventarisaus

Il president dalla fundaziun sez ei staus sil plaz mesjamna. Toni Camathias ei segidaus da prender ord la stanza scatlas e scatlas cun material dil renomau caricaturist. Remo Arpagaus ha organisau e menau l’acziun. El ha saviu sebasar sin in inventari che Natalia Gliott haveva fatg digl entir relasch da Hans Moser. Buca mo mellis graficas, caricaturas e dessegns originals, era fotografias, utensils da lavur, cudischs da notizias, roms ch’el ha fatg sez, pins, diploms sco era undrientschas naziunalas ed internaziunalas e bia auter han ils bardigliaders priu ora dil local e mess el bus semtgau avon casa.

Conservaziun segira

Gl’entir svilup artistic e professiunal d’ina persunalitad interessanta che ha documentau historia e historias dil 20avel e 21avel tschentaner ei restada ensemen. «Nus savein garantir in deposit professiunal da tut quei», ha Sandro Decurtins explicau. La Fundaziun Pro Laax ha saviu grau ch’igl Archiv da stadi dil Grischun ha purschiu maun. In contract da depositum garantescha buca mo la conservaziun segira, mobein lubescha era gl’access al material. «Nus essan ussa fetg leds e satisfatgs da quella sligiaziun», sincerescha Toni Camathias.

La pleiv catolica da Laax vegn a dar proximamein l’emprema badelada per la Nova Sentupada. Perquei eis ei stau uras da dislocar il relasch da Hans Moser. Il project oriund da quei baghetg niev da s’entupar pils da Laax prevedeva el plaun sutterran localitads d’archiv per cultura ed uniuns. Las autoritads communalas han denton buca lubiu quella part dil project e strihau gl’archiv – per motivs finanzials. Aschia vegn ei buca ad esser sempel egl avegnir da tener e conservar el vitg relaschs da valur e documentaziuns dalla historia da Laax.