«Consumar regiunal ei il pli impurtont»
Agl ur dalla radunonza generala dall’Uniun purila Surselva ha il president Silvan Caduff dau plaid e fatg davart la schitgira ed auters quitaus dalla puraglia sursilvana. «Ins astga denton era buca malegiar memia ner tut», declara el. Ed el dat in tip co la populaziun savess sustener il meglier puras e purs.
Silvan Caduff (49) meina ensemen cun sia famiglia dapi 25 onns in bein puril a Morissen ed ei dapi otg onns era president dalla Uniun purila Surselva (UPS). Quella dumbra totalmein 500 commembers ed ei cunquei la pli gronda uniun purila regiunala dil Grischun. In’intervesta cul «pli ault» pur sursilvan – a caschun dalla radunonza generala il venderdis vargau el Center sursilvan d’agricultura a Mustér/Salaplauna.
FMR: Ils davos meins ein stai extrem schetgs. Co ei quei stau per Vus da mintgamai consultar las prognosas dall’aura?
Silvan Caduff: Igl ei plitost frustront. Las prognosas dall’aura eran adina tuttina, ins ha adina mo viu il simbol dil sulegl. Nossas culturas drovan denton aua per crescher, e si ellas alps drovi aua pils tiers, per saver producir enzatgei. Il terren pitescha enorm. Tochen che quel sa puspei serevegnir, drovi bia plievgia.
Igl ei pia in onn stgir per l’agricultura?
Gie, quei ei aschia. Igl unviern vargau havein nus giu ina greva situaziun cul marcau da latg, ussa essan nus pertuccai dalla munconza dall’aua, e vitier vegn aunc in niev virus che influenzescha la sanadad dils tiers. Ins sa segir dir ch’igl ei in grev onn.
Sentis Vus quella tensiun tier ils commembers dalla UPS?
Gie, igl anim ei buc il medem sco schiglioc. Ins senta schon ch’ei va buc aschi bein. La fiera marscha mo pei ziep. Ell’Europa ei mo pauc pavel dentuorn, e quel ha lura siu prezi. Il marcau da latg ei era buca leu, nua ch’el stuess esser. Il virus fa era grev la veta. Ils tiers da rapina fan era quitaus. Pil mument eis ei buca gest legher.
Ei dat bein situaziuns grevas, mo zacu vai lu era puspei ensi. Sco president dad in’uniun astgan ins era buca malegiar memia ner tut. Igl ei era da dar in maletg positiv dall’agricultura. Ins vul gie era che generaziuns futuras s’interesseschien per l’agricultura.
Ina buna novitad datti gie ussa. L’unda da calira para da tschessar. Mo co vuleis Vus preparar Vos commembers per las proximas stads che savessen era vegnir cauldas?
Il Plantahof porscha dabia cussegliaziuns en quei connex. Quei ch’jeu sperel sco pur e president dall’uniun ei ch’ei dess ussa empau plievgia che la natira savess serevegnir dil strapaz da quella stad. Ei stuess ussa plover intensiv ch’il funs seigi semtgaus sin primavera. E sch’ei plova buc, havein nus la primavera schon in retard per certas culturas.
Bia purs han era stuiu purtar ella casa da maz lur tiers, cunquei ch’il pavel muncava. Tgei fa l’uniun purila en quei connex?
Cheu sto mintgin far sez ses patratgs. Sminuir il muvel per dapli che in cert quantum porta era disavantatgs. Quei ei lura in problem che s’accumulescha sur plirs onns. Sch’ils tiers mauncan, san per exempel las alps buca pli vegnir cargadas cun avunda animals. L’alpegiaziun ei in’ovra communabla ed ha ina certa funcziun sociala, da far quei en cuminonza. E sch’ei maunca la cuminonza, havein nus era in problem. Quei vegn tier tut tschels facturs vitier.
E tgei eis ei culla midada dil clima?
Il cantun Grischun ei en sesez in cantun innovativ. Els han schon avon sis onns lantschau il project «agricultura neutrala al clima». Ei dat biars menaschis che separticipeschan e miran per exempel ch’il terren vegni pli resistents per far frunt alla schitgira ed alla midada dil clima. Mo quei ei naturalmein in process che drova in pèr onns tochen ch’el muossa resultats.
Sche Vus savesses dar in tip concret alla populaziun per sustener ils purs. Tgeinin fuss quei?
Il meglier ei, sch’ins consumescha e cumpra ils products che vegnan produci ella regiun. Aschia fan ins dabien enzatgei als purs indigens, denton era al clima – ils products ston aschia numnadamein buc ir sin gronds viadis.
Gust da leger dapli?