«In retuorn cun bia engrazieivladad»
Mesjamna e gievgia vargada ei la gruppa dils anteriurs iniziants e realisaturs dalla Neat s’entupada a Tujetsch e Mustér. Denter els ei era igl anteriur cusseglier federal Adolf Ogi staus. El ei seregurdaus da quei temps intensiv dalla construcziun dil tunnel da basa dil Gottard. «Sco engraziament pils merets dalla Surselva per quei project havess jeu giu bugen la Porta Alpina. Lezza ei denton buca stada realisabla, mo ussa semuossa in’autra interessanta pusseivladad pil nez dil tumbin», di Adolf Ogi. Cun quei manegia el l’idea d’in interferometer d’atom.
«Jeu hai plascher da returnar sisum la Surselva. Tujetsch ha giugau ina rolla da clav el project dil tunnel da basa dil Gottard.» Quei ha igl anteriur cusseglier federal Adolf Ogi (84) detg alla FMR la mesjamna suentermiezdi agl ur dalla sentupada dalla gruppa dils anteriurs iniziants e realisaturs dalla Neat. Da 1987 entochen 2000 ei Adolf Ogi staus commember dil Cussegl federal. Da 1988 entochen 1995 ha el menau il Departament federal da traffic ed energia, silsuenter tschun onns quel da defensiun, protecziun dalla populaziun e sport. Sco cau dil Departament federal da traffic ed energia eis el staus involvius intensivamein el project dalla Neat, denter auter cul tunnel da basa dil Gottard.
«Negins scandals»
«Igl ei stau in project en favur dalla protecziun digl ambient. Cun satisfacziun constateschel jeu oz ch’el ei vegnius realisaus senza scandals politics, economics e finanzials», di Adolf Ogi. La Neat ha custau en tut rodund 24 milliardas francs. La mesadad ei vegnida impundida pil tunnel da basa dil Gottard. Silla damonda, sch’in tal project fuss realisabels oz, di il Bernes: «Schegie ch’il pievel svizzer ha acceptau il project cun rodund 62 % a sias uras, ha ei era dau lu resistenza, per exempel dil cantun Uri. Per in project cun aschi aults cuosts fuss ei oz pli grev da haver success politic. Ella retrospectiva stuein nus denton constatar che quei ei stau la suletta vera via en favur dil traffic e digl ambient. Senza la Neat stuessen nus prender oz mesiras drasticas per puder supportar il traffic. Ei fuss stau indispensabel da baghegiar ina secunda autostrada.»
«Battiu per la Porta Alpina»
El temps dallas preparativas e duront la construcziun dil tunnel da basa dil Gottard ei Adolf Ogi staus differentas ga sin viseta en Val Tujetsch. «Il plazzal a Sedrun ei staus da grond’impurtonza per la realisaziun dil tunnel dil Gottard. Sco cunterprestaziun havess jeu giu bugen, sch’ei fuss stau pusseivel da baghegiar la Porta Alpina. Persuenter hai jeu era battiu. La fin finala hai jeu stuiu acceptar la constataziun dalla Viafier federala ch’ei seigi buca pusseivel da frenar trens cun spertadads da tochen 200 km/ura el tunnel. Era buc in la damaun ed in la sera», constatescha Adolf Ogi. Il mument seigi la Porta Alpina buca realistica, mo persuenter detti ei in auter project che fetschi speronza: «Il project d’in interferometer d’atom el tumbin ei fetg interessants e savess purtar ina plivalur alla regiun», di Adolf Ogi ch’ei staus president dalla Confederaziun 1993 e 2000. L’idea ei da far experiments che cumprovan l’existenza dalla materia stgira el tumbin che meina el cuolm da Sedrun giu el tunnel da basa dil Gottard. Igl ei in’idea dil cosmolog svizzer Lucas Lombriser (44) che ha ragischs sursilvanas.
«Collaboraziun exemplarica»
Il project dil tunnel da basa dil Gottard ei staus d’engrau era per la migliur dall’infrastructura dil traffic public ella Svizra Orientala, il Grischun ed en special en Surselva. «Nus havein mussau all’Europa che la Svizra pecla buca rosinas, mobein ei era promta d’investar en favur dallas tiaras vischinontas. Mo il project eis era staus d’avantatg per la regiun. Jeu hai appreziau fetg la collaboraziun exemplarica culs representants politics dalla vischnaunca da Tujetsch, mo surtut era cugl anteriur cusseglier naziunal Dumeni Columberg. El ha fatg la punt denter la vischnaunca, la Surselva e Berna», puntuescha Adolf Ogi. Il viadi l’jamna vargada ei buca mo staus in retuorn a Sedrun, mobein era il retuorn en in liug che ha scret historia en connex culla construcziun dalla Neat. «Igl ei in retuorn cun bia engrazieivladad», ha Adolf Ogi manegiau.
Gust da leger dapli?