«Tut ei iu relativamein spert»
Ils 29 da matg 1995 han las lavurs d’installaziun e construcziun pil denterplazzal dalla NEAT a Sedrun entschiet. «Quei ei stau il cass aunc avon che la societad responsabla per la construcziun dalla NEAT – la AlpTransit Gottard SA – ei vegnida fundada», seregorda Dumeni Columberg.
Igl anteriur cusseglier naziunal Dumeni Columberg (84) da Mustér ha organisau la sentupada dalla gruppa dils anteriurs iniziants e realisaturs dalla NEAT la mesjamna e gievgia vargada a Tujetsch e Mustér. El rom da quella sentupada ha el schau repassar cuortamein la historia da quei project tschentenar ord vesta dalla part su dalla Surselva.
Ils 12 da schaner 1989
La historia dalla NEAT ha entschiet la fin dils onns 1980. «Ils 12 da schaner 1989 ha la vischnaunca da Tujetsch installau ina cumissiun accumpignonta ed in miez onn pli tard ei il Cussegl federal sedecidius per la varianta dil tunnel da basa dil Gottard», seregorda Dumeni Columberg che ha giu differentas funcziuns duront la construcziun dalla NEAT: delegau plenipotenziau dalla vischnaunca da Tujetsch, commember dalla cumissiun predeliberonta dalla NEAT e commember dalla cumissiun da gestiun dil Cussegl naziunal. En quellas funcziuns ha el giu in impurtont plaid el capetel en favur d’investiziuns sisum la Surselva en connex culla NEAT.
120 milliuns pil traffic public
«Suenter che la varianta cul tunnel dil Gottard ei stada decidida 1989, ei tut iu relativamein spert», di Dumeni Columberg. In onn e miez pli tard ei la zona d’industria Las Rueras vegnida fixada sco liug pil denterplazzal. Parallelamein ei vegniu luvrau vid ideas per migliurar igl access al denterplazzal. «En quei connex ein las empermischuns dalla Confederaziun alla Surselva stada da grond’impurtonza. 120 milliuns francs ein vegni sincerai per meglierar l’infrastructura dalla Viafier retica e la Viafier Matterhorn Gottard», ha Dumeni Columberg constatau la mesjamna a Sedrun.
600 forzas da lavur
Suandadas ein contractivas intensivas pertuccont deponias, parallelamein ei vegniu luvrau vid il dormitori per rodund 600 forzas da lavur. «Ils 26 da zercladur 1995 ha la Confederaziun acceptau in’indemnisaziun pauschala dad 1,95 milliuns francs alla vischnaunca da Tujetsch», seregorda igl anteriur cusseglier naziunal. Las lavurs da construir il tunnel da basa dil Gottard ein s’avanzadas bein, surtut dil denterplazzal da Sedrun anora. Aschia ei lu vegniu baghegiau tschun kilometers dapli da Sedrun en direcziun sid. Persuenter ha ei duvrau in’ulteriura deponia e quella ei vegnida realisada ella Val da Claus sper Surrein. Sin quella deponia ei lu era vegniu baghegiau in lag da far bogn.
Negina Porta Alpina
«Il sulet aspect negativ digl entir project ei il naufragi dalla Porta Alpina staus. Deplorablamein ei il dretg mument per pretender quella vegnius munchentaus», di Dumeni Columberg e constatescha: «Persuenter ha ei dau novs impuls positivs per la collaboraziun turistica ella regiun dil Gottard, il resort ad Andermatt e la colligiaziun dil territori da skis Andermatt-Sedrun-Mustér.» Grazia alla collaboraziun harmonica dils pertuccai vid il project dil tunnel da basa dil Gottard hagi il project tschentenar saviu vegnir realisaus. La vischnaunca da Tujetsch hagi saviu meglierar essenzialmein sia situaziun finanziala. «Il nez economic per la regiun astgass survargar ina mesa milliarda francs», di Dumeni Columberg. Il tunnel da basa dil Gottard ei vegnius en funcziun igl onn 2016.
Gust da leger dapli?