Dabia discussiuns ed enqual incertezia

Dapi la jamna vargada eis ei clar, il pievel decida sur dalla cunvegna da prestaziun denter la SanaSurselva e la Reit da sanadad Surselva (RDSS). Quei ha la radunonza da delegai dalla SanaSurselva decidiu ils 17 da settember. Tuttina dat ei aunc rodund dus meins avon la votaziun all’urna dils 29 da november 2026 enqual damonda aviarta. Cunzun il vi e neu denter la corporaziun da vischnauncas e Laax e Schluein procura per incertezias. La FMR ei ida alla tscherca da rispostas.

Sur da tgei vegn insumma votau?

La cunvegna da prestaziun denter la SanaSurselva e la RDSS duei reglar a partir digl 1. da schaner 2027, tgei purschidas ch’il provediment da sanadad en Surselva cumpeglia e co che quel vegn finanziaus. La SanaSurselva ei en quei cass l’incumbensadra e la RDSS l’incumbensada e responsabla per ils treis secturs: spital e survetsch da salvament, spitex, casas da tgira. Singulas instituziuns da sanadad fan denton aunc buca part dalla RDSS, sco per exempel la Casa Sogn Giusep a Cumpadials.

Tenor la decisiun dalla radunonza da delegai dall’jamna vargada cumpeglia la cunvegna da prestaziun denter SanaSurselva e RDSS era la partiziun da parturir dil spital da Glion. Oriundamein eis ei stau previu da strihar quella.

Tgi astga votar?

Alla votaziun all’urna separticipeschan tuttas vischnauncas commembras dalla SanaSurselva. Quei ei reglau aschia els statuts dalla corporaziun (art. 8): «Las votantas ed ils votants dallas vischnauncas commembras fuorman igl organ suprem dalla corporaziun da vischnauncas.»

Negin dretg da votar han ferton vischnauncas dalla regiun da sanadad Surselva ch’ein buca commembras dalla SanaSurselva (art. 4). Quei vala actualmein per Schluein ch’ei extraus dalla corporaziun tenor decisiun dalla radunonza communala. Tenor indicaziuns dil president communal da Laax, Franz Gschwend, vegn era Laax buc a separticipar alla votaziun (mira giusut).

Sur dalla cunvegna da prestaziun vegnan perquei probablamein «mo» 13 vischnauncas a votar. Ei vala la maioritad dubla, vul dir la maioritad da vischnauncas e la maioritad absoluta da votantas e votants.

Tgei fan Laax e Schluein?

Sco ils presidents da Laax e Schluein Franz Gschwend e Ralf Schlaepfer han confirmau enviers la FMR, ei in retuorn ella corporaziun da vischnauncas ed era la votaziun actualmein negin tema. Quei veva la suprastonza dalla SanaSurselva proponiu en in scriver public: Laax e Schluein stoppien decider tochen ils 8 d’october sur da lur commembradi. Aschia sappi la radunonza da delegai dalla SanaSurselva tractar in’eventuala damonda ils 9 d’october aunc avon la votaziun all’urna.

Tenor Ralf Schlaepfer fetschi ei era buca senn da schar votar il pievel da Laax e Schluein consultativamein sur dalla cunvegna da prestaziun. «U ch’ins votescha endretg ni insumma buc», ha el detg enviers la FMR. Tochen ussa hagi la suprastonza da Schluein denton buca survegniu ina tala damonda.

La pusseivladad da far ina votaziun consultativa a Laax e Schluein ha il president dalla SanaSurselva, René Epp, menziunau la jamna vargada duront la radunonza da delegai. Aschia enconuschess ins era lur opiniun.

Co argumenteschan Laax e Schluein lur posiziun?

Tenor il president communal da Schluein Ralf Schlaepfer dat ei memia bia damondas aviartas en connex culla RDSS ed ils cuosts: «Il pievel votescha ussa semplamein sur il budget, sur dalla Reit da sanadad Surselva denton buc. Ins tratga da saver decider sur dils cuosts, aunc avon ch’igl ei insumma clar co la RDSS secumpona.» Culla RDSS fusiuneschien ins numnadamein instituziuns che han tuttas da cumbatter cullas finanzas. «Aschia mettan ins en prighel gl’entir sistem.»

Plinavon spetgien silsuenter ulteriurs cuosts enorms, aschia Ralf Schlaepfer: «Sco proxim suonda il problem cul spital da Glion. Per construir in niev spital quentan ins cun cuosts da varga 70 milliuns francs, probablamein eis ei lu in bien ton dapli. Co ins vul finanziar quei, ei buca clar. Investurs anflan ins segir buca per in tal project.»

La votaziun actuala seigi perquei buca sincera ed intransparenta. Quei ha era il president da Laax Franz Gschwend detg enviers la FMR: «Cu propi tut ei sin meisa cun tut ils cuosts, lu essan nus promts da votar.»

Daco caschuna la posiziun da Laax per incertezias giuridicas?

Auter ch’a Schluein ha a Laax buca la radunonza communala, mobein la suprastonza decidiu d’extrar ord la SanaSurselva. Tenor la Lescha da vischnauncas cantunala (art. 14) eis ei denton cumpetenza dalla radunonza communala da decider sur da corporaziuns. Perquei considerescha era la SanaSurselva che Laax seigi aunc commember.

Che la suprastonza da Laax vul buca schar votar ils 29 da november, caschuna perquei incertezias giuridicas. «Cunquei che la posiziun da Laax ei buca sclarida, dat quei spazi ad eventuals recuors», ha il menader digl Uffeci da vischnauncas dil Grischun Thomas Kollegger detg sin damonda dalla FMR. «La finala stuess forsa schizun ina dertgira decider. Mo en quei connex ei aunc bia pusseivel», ha Thomas Kollegger constatau.

Tgei consequenzas vess in NA all’urna?

Tenor il president dalla SanaSurselva René Epp fuss in NA all’urna in debachel: «Nus stessen eri e la lavur dils davos tschun onns fuss stada per nuot. La Reit da sanadad fuss morta.» Per consequenza stuess la SanaSurselva prolungir la cunvegna da prestaziun actuala cul spital da Glion per saver garantir la finanziaziun. En quei cass valess era vinavon la clav da repartiziun statutara pil deficit dil spital ed il survetsch da salvament: Ils cuosts vegnessen vinavon reparti per 50 % tenor il diember da habitonts e per 50 % tenor la taglia cantunala. Il medem prevesa dil reminent era la nova cunvegna da prestaziun.

Auter fuss quei tier la spitex e las casas da tgira. Cheu dat ei actualmein sligiaziuns individualas per garantir la finanziaziun, quei sur las fundaziuns ed uniuns purtadras e las vischnauncas da domicil. Sur la RDSS e la nova cunvegna da prestaziun fuss quei reglau a moda unitara tenor il principi dil caschunader.

Perquei ei René Epp perschuadius che la RDSS vess in effect positiv: «Aschia dess ei mo dus partenaris che san planisar strategicamein e communablamein il provediment da sanadad. Quei dess segirtad a liunga vesta.»