Laschar la rapportaziun
Igl è ina tradiziun: Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) rapporta mintga settember vastamain en plirs formats ed emissiuns davart la chatscha grischuna. Quai fa la chasa da medias da dretg public en furma schurnalistica, ma er en formats pli lucs e divertents. Rumantschas e Rumantschs enconuschan ils «Salids da chatscha», la concurrenza da «La preda» u las fotogallarias popularas cun numerus butins da chatscha. Ussa ha la gruppa d’interess «IG Wild beim Wild» inoltrà ina reclamaziun tar il post da mediaziun da la SRG.R, tar l’uniun purtadra dad RTR. Formulà simpel crititgescha la gruppa che RTR glorifitgeschia la chatscha grischuna ed il mazzar, tranter auter cun mussar uffants sper las predas ubain cun organisar concurrenzas per gudagnar ina patenta da chatscha. RTR sa defenda e renda attent a sia rapportaziun multifara en connex cun la chatscha. Tuttina sa tschenta la dumonda: Èn talas acziuns medialas da chatscha – dad ina chasa da medias publica – adequatas u betg? Dario Müller e David Truttmann prendan posiziun cun in pro e contra. Qua suonda il parairi da Dario Müller.
Per mai è la resposta pli che clera, era sche jau na sun betg chatschader: RTR duai pudair cuntinuar cun tut sia rapportaziun en connex cun la chatscha grischuna!
Che la chatscha procura per inquala critica explosiva e ch’i dat differents puncts da vista en chaussa, è in fact. Perquai benevent jau era discussiuns objectivas cun tact e maniera. Dentant na datti betg mo tar las chatschadras ed ils chatschaders singulas nursas nairas – ubain en quest cas selvaschina naira – mabain era tar exponents critics envers la chatscha. La moda e maniera co ch’ins fa la discussiun dat en quest cas en il tun. Pertge dastgan persunas ed organisaziuns, per part lunsch davent da l’acziun, simplamain prescriver tge ch’ins ha da far e tge meglier betg? Ir a chatscha è bler dapli che mo currer senza chau tras il guaud, schluppettond engurd tut quai che ha quatter chommas e vegn per cas gist davant la channa. Surtut tar la chatscha grischuna. Da disfamar tut las chatschadras e tut ils chatschaders grischuns simplamain mo sco «Hobby-Jäger» è simplifitgà bler da memia. Qua na sa tracti actualmain betg mo d’ina discussiun davart fotografias da preda, mabain davart las valurs ed il dretg existenzial da la chatscha sco tala.
Ina fotografia da preda – inscenada s’enclegia tenor il codex da chatscha – simbolisescha tenor mai in ultim salid cun senn profund da dignitad, respect e renconuschientscha envers l’animal sajettà. Independent dal fatg ch’i saja in tschierv chapital ubain «mo» ina muntanella. Ed ina tala fotografia tutga tar la chatscha grischuna sco il dasch che vegn mess en bucca d’ina preda. Ubain il givel d’allegrezza suenter il culp, la charn che vegn sin il plat e las cornas che pendan vi da la paraid. E betg d’emblidar tut las indumbrablas uras giond a chatscha cun plaschair, senza observar insatge, ed era tut quellas uras da tgira ch’ina chatschadra u chatschader passenta sper il temp da chatscha en nossa natira.
E sch’insatgi viva e va tenor questa maxima er a chatscha, èsi alura propi deplazzà da parter questa experientscha cun autras chatschadras e chatschaders u RTR? D’ina fotografia en il magazin dals detaglists d’in toc «schnitzel» ubain in toc «poulet» ch’ins po cumprar per mez pretsch, na datti era betg ina tala revolta. Gnanc cura ch’era quella charn è bain decorada cun in dasch … perstgisai, cun timian u rosmarin. E danunder vegn atgnamain quella charn? La fotografia da preda mussa gist quai, nua che l’auter zuppa. E discurrind gist da charn: Jau enconusch dal rest perfin era vegetarians tras e tras che mangian charn selvaschina. Vus era? Ma quai è ina autra discussiun!
Dario Müller è redactur da la Fundaziun Medias Rumantschas. El ha lavurà durant 15 onns sco redactur da televisiun tar RTR.
Gust da leger dapli?