«Raetia CulTour» – üna visiun intercunfinara

In dumengia passada ha gnü lö la Festa da la racolta a Valchava in Val Müstair. Sper ils arrandschamaints tradiziunals da la festa es eir la convivenza rumantscha e ladina statta i’l center da las festivitats. La Festa da la racolta ha quist on nempe gnü lö suot l’insaina dal pitschen proget d’Interreg «Raetia CulTour» da la Terra Raetica. Ün proget sur ils cunfins chi vuless rinforzar l’ierta rumantscha e promouver la convivenza turistica ed economica tanter las duos regiuns vaschinas dal Vnuost e l’Engiadina Bassa/Val Müstair.

Ingüns cunfins

Fich simbolic ha cumanzà la preschantaziun da la nouva strategia «Raetia CulTour» da la Terra Raetica i’l rom da la Festa da la racolta. Quai cul quartet da duonnas «DE CATER» da la Val Gardena e sias interpretaziuns da la chanzun ladina «Cun te» e da la chanzun rumantscha «La sera sper il lag». Ed in fuorma bilingua esa lura güsta eir i inavant. La manadra dal proget «Raetia CulTour» ed experta da comunicaziun, Ellis Kasslatter (46) – medemmamaing da la Val Gardena – ha bivgnantà ils preschaints in duos da sias linguas maternas: ladin e tudais-ch.

Cha’ls «Aborigins da las Alps» hajan simplamaing da tegner insembel, ha Ellis Kasslatter appellà in seis salüd ed intunà plünavant ch’ella saja persvasa cha quist proget pudess güdar a survendscher üna jada per adüna ils cunfins tanter las duos regiuns vaschinas. Cha’l giast nu cugnuoscha a la fin dals quints neir ingüns cunfins e cha perquai nu dessan in avegnir neir plü exister ingüns cunfins turistics e culturals tanter pêr, uschea la conclusiun da la manadra dal proget.

50 paginas – üna visiun

Cha cumanzà haja tuot avant bundant ün on, declera Ellis Kasslatter dürant ün discuors invers la FMR. E quai cun üna dumonda da princip dal post da svilup regiunal i’l Vnuost per üna collavuraziun sur cunfin cull’Engiadina Bassa e Val Müstair involvond eir la lingua ladina. La simpatia vicendaivla saja statta uschè ferma davo quist prüm inscunter chi saja stat evidaint per tuot las persunas invoutas da cuntinuar cun ün proget concret.

Ed uossa davo raduond ün mez on lavur ed in tuot trais workshops cun differents partenaris our da la politica, il turissem e la cultura, es naschü ün palperi da strategia cun sur 50 paginas dedichadas al böt da render in avegnir l’identità intercunfinara plü visibla. «Al cumanzamaint d’eira ün zich skeptica», as regorda Ellis Kasslatter vi dal prüm workshop. «Pustüt resguardond il temp plütöst s-chars per inviar quist proget. Però tuot ils partenaris invouts han muossà üna gronda voluntà ed uossa suna simplamaing fich cuntainta d’avair pudü preschantar ün palperi da strategia cun ün cler möd d’agir.»

Uschea dessan la culinarica, la lingua, il artischanadi e l’istorgia esser puncts centrals pel svilup dad offertas concretas dürant ils prossems mais. Implü dess gnir realisada dürant il 2027 üna banca da datas da tuot ils partenaris invouts, lura ün register da tuot las sportas existentas ed eir ün proget da digitalisaziun dess gnir sviluppà dürant quist temp. Quai culla visiun cha dal 2035 possa quist model turistic lura gnir surtut sün tuot l’intschess da la Terra Raetica, la quala dess dvantar üna regiun turistica autonoma e relevanta i’ls cheus dals giasts ed indigens.

Pitschens pass vers ün grond böt

Böts ambizius chi han dürant la Festa da la racolta cumanzà üna jada cun pass plü modests. Uschea s’haja pudü tadlar in dumengia passada per exaimpel plüssas rapreschantaziuns da gruppas da musica ladinas. Lura han visitaduras e visitadurs pudü tour part ad ün gö d’ingiavinera da cuntrabanda cul nom «Raetia CulTour cuntrabandist».

Ed uschè simbolic sco cha la preschantaziun da la strategia ha cumanzà, uschè simbolic è’la eir ida a fin. Quai cun ün concert da surpraisa da tuot las gruppas da musica sur cunfin e lur interpretaziun da l’imna jaura «Pro’l Rom».

Duos regiuns vaschinas s’han dimena chattadas. La regiun Engiadina Bassa/Müstair, ingio cha la tradiziun e cultura rumantscha fa d’incuntin part al minchadi. E da tschella vart il Vnuost. Üna regiun cun ragischs rumantschas, però sainza identità rumantscha. Quai chi’s dess in avegnir, uschea sco cha Ellis Kasslatter conclüda il discuors, scha ma pussibel müdar: «Nus illa branscha da turissem vain displaschaivelmaing imprais dürant ils ultims ons da’ns adattar da massa al giast. Culla consequenza cha nus quintain las istorgias cha nus crajain cha’ls giasts vulessan tadlar e na las istorgias cha nus stuvessan insè quintar. Nempe quellas chi’ns rendan particulars ed unics.»